ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Suyuqliklar, diffuziya va qattiq moddalar

Darslar 8–10 · 3 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
8

Suyuqliklar

Darslik, 21–22-betlar
MaqsadSuyuqliklarning xossalarini sanaydi, suyuqlik bilan sochiluvchan qattiq moddalarni (qum, kukun) farqlaydi.
Yangi so‘zlar
suyuqlik · liquidhajm · volumemenzurka · measuring cylinderoquvchanlik · flow, fluidity
Tushuntirish

Yer yuzasining katta qismini suyuqlik – suv egallagan. Suyuqlik idishga quyilsa, shu idishning shaklini oladi, lekin o‘z hajmini o‘zgartirmaydi: stakandan kolbaga, so‘ng menzurkaga quysak, shakli o‘zgaradi, hajmi esa o‘sha-o‘sha qoladi. Suyuqlik zarralari bir-biriga yaqin, lekin qattiq jismdagidek zich emas va ko‘proq harakatlanadi; shuning uchun suyuqlikni siqish qiyin. Suyuqlikning massasini tarozida tortib aniqlash mumkin. Hamma suyuqlik suvdan iborat emas: neft va simob suyuqlik, lekin tarkibida suv yo‘q. Qum va kukun idish shaklini oladi va to‘kilganda oqadi, biroq ularning har bir zarrasi qattiq jism, shuning uchun ular suyuqlik emas.

suvneftsimobsuto‘simlik moyiSuyuqliklarqumshakarunOqadigan qattiqmoddalarModdalar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bahorda ariqdagi suv egat bo‘ylab oqib, har bir egatning shaklini oladi va avval past joylarni to‘ldiradi. Suv miqdori o‘sha-o‘sha, faqat shakli o‘zgaradi. Dehqon suv oqimini shunga qarab yo‘naltiradi.

Kim ishlatadi

Dehqon dalaga suvni yo‘naltiradi, santexnik quvurlar orqali suv oqishini hisobga oladi, ichimlik ishlab chiqaruvchi suyuqlikni idishlarga quyadi.

Bugun sinab ko‘ring

Tovoq yoki likopchaga ozgina suv quying, uni bir tomonga sekin egib, suv qayerga oqishini kuzating. Buni lavabo ustida qiling.

Namunalar
100 ml sharbat stakandan piyolaga quyildi. Piyoladagi sharbat hajmi yana 100 ml, faqat shakli boshqa. Demak, suyuqlik hajmini saqlaydi.
!Diqqat!
Simob — zaharli suyuq metall: unga qo‘l tegizmang.
Suyuqliklar: suv, sut, o‘simlik yog‘i, asal (sekin oqadi), simob (suyuq metall, zaharli!). Qum, shakar, un – qattiq moddalar, garchi to‘kilganda oqsa ham.
Sinfda faoliyat

Tajriba: bir xil 100 ml suvni uchta turli shakldagi idishga (stakan, keng likopcha, tor probirka yoki baland shisha) quying va menzurka bilan hajmini o‘lchang. So‘ng bir stakan quruq qumni xuddi shunday quying va qum oqishini suv oqishi bilan taqqoslang: qum uyum hosil qiladi, suv esa tekis sath hosil qiladi. Xavfsizlik: sinadigan shisha o‘rniga plastik idish oling, to‘kilgan suvni darhol arting.

Mashq
1
Suyuqlikning shakli va hajmi haqida nima deyish mumkin?
2
Suv tarkibiga kirmaydigan ikki suyuqlik nomini ayting.
3
Suyuqlikni nima uchun qiyin siqish mumkin?
4
Qum idish shaklini oladi va oqadi. Nega u suyuqlik emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuni sovg‘asiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →