ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Ratsional ovqatlanish, nafas olish va moddalar transporti

Darslar 24–26 · 3 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
24

Amaliy mashg‘ulot. Ratsional ovqatlanish, kunlik ovqat ratsionini tuzish

Darslik, 55–56-betlar
MaqsadRatsional ovqatlanish qoidalarini tushuntiradi va o‘z yoshiga mos bir kunlik ovqat ratsionini tuzadi.
Yangi so‘zlar
ratsional ovqatlanish · balanced (rational) eatingkaloriya (kkal) · calorie (kcal, a unit of food energy)ovqatlanish rejimi · meal scheduleratsion · daily diet
Tushuntirish

Ratsional (lotincha «oqilona») ovqatlanish – jins, yosh va faoliyat turiga qarab energiya va oziq moddalar miqdori jihatidan muvozanatli ovqatlanish. Uning uchta qoidasi bor. Birinchi: bir kunlik ovqatdan olinadigan energiya sarflanadigan energiyaga teng bo‘lishi kerak. Ikkinchi: ovqat tarkibidagi oqsil, yog‘, uglevod, mineral tuz, suv va vitaminlar tananing ehtiyojiga mos bo‘lishi lozim. Uchinchi: ovqatlanish rejimiga rioya qilish, ya’ni bir kunlik ovqatni to‘rt qismga bo‘lib iste’mol qilish. Taxminiy taqsimot: nonushta kunlik kaloriyaning 25–30 foizini, tushlik 35–40 foizini, kechki ovqat 15–20 foizini, qo‘shimcha ovqat (maktab tanaffusida) 10–15 foizini tashkil qiladi. 11–13 yoshli o‘quvchining sutkalik energiya ehtiyoji taxminan 2350–2500 kkal; u faollikka qarab o‘zgaradi. Oqsilga boy: go‘sht, baliq, tuxum, tvorog, no‘xat, loviya; uglevodga boy: kartoshka, non, un mahsulotlari, meva; yog‘ga boy: sariyog‘, qaymoq, o‘simlik moyi; vitamin va mineralga boy: sabzavot va mevalar.

OvqatKunlik kaloriyadan ulushi
Nonushta25–30 %
Tushlik35–40 %
Kechki ovqat15–20 %
Qo‘shimcha (tanaffus)10–15 %
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab oshxonasi xodimi haftalik menyuni shunday tuzadi: har kuni oqsilli taom, sabzavot yoki meva va don mahsulotlari bo‘ladi, bir xil taom ketma-ket takrorlanmaydi. Shunda bolalar o‘sishi va o‘qishi uchun kerakli moddalarni yetarli oladi.

Kim ishlatadi

Dietolog har bir odamga mos ovqat rejasini tuzadi, sport murabbiyi o‘yinchilar ovqatlanish tartibini belgilaydi, oshpaz muvozanatli menyu tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Navbatdagi ovqatda likopchangizda oqsilli taom, sabzavot yoki meva va don mahsuloti bor-yo‘qligini tekshiring. Yo‘q bo‘lsa, nimani qo‘shish mumkinligini o‘ylab ko‘ring.

Namunalar
Kunlik ehtiyoj 2400 kkal deb olaylik. Tushlik 35 foiz bo‘lsa: 2400 × 35 : 100 = 840 kkal. Nonushta 30 foiz bo‘lsa: 2400 × 30 : 100 = 720 kkal.
Namunaviy reja: nonushta – sut bilan bo‘tqa, tuxum, non; tushlik – sho‘rva, go‘sht, salat, meva; qo‘shimcha – yogurt yoki olma; kechki ovqat – sabzavotli taom va suzma.
Sinfda faoliyat

Amaliy ish: daftaringizga jadval chizing (nonushta, tushlik, qo‘shimcha ovqat, kechki ovqat) va 3-jadval asosida har bir mahsulot turidan (oqsil, uglevod, yog‘, vitamin) kamida bittadan kiriting. Har bir ovqat kunlik energiyaning qancha foizi ekanini taxminan baholang. Rangli qalamlar bilan «Sog‘lom likopcha» chizing. Xavfsizlik va salomatlik: bu faqat rejalash; kasallik yoki allergiyasi bor bolalar ovqat rejasini shifokor va ota-ona bilan kelishsin.

Mashq
1
Ratsional ovqatlanishning uchta qoidasini ayting.
2
Kunlik ehtiyoj 2000 kkal. Kechki ovqat 15 foiz bo‘lsa, necha kkal?
3
Oqsilga boy to‘rt mahsulot nomini ayting.
4
Nima uchun kunlik ovqatni bir-ikki marta emas, to‘rt qismga bo‘lib iste’mol qilish yaxshi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKutubxonaga qaysi yo‘ldanHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →