Tirik organizmlarning tuzilishi
Hujayra – barcha tirik organizmlarning tuzilish birligi. Bir hujayrali organizmlarga bakteriyalar, amyoba, tufelka infuzoriyasi, xlorella va achitqi zamburug‘i misol bo‘ladi; o‘simlik va hayvonlar ko‘p hujayralidir. O‘simlik, zamburug‘ va hayvon hujayrasi hujayra qobig‘i, sitoplazma va yadrodan iborat. O‘simlik hujayrasida bundan tashqari vakuola va xloroplastlar bor (xloroplastlarda fotosintez bo‘ladi). Ko‘p hujayrali organizmda tuzilishi va vazifasi bir xil hujayralar to‘qimani hosil qiladi; to‘qimalar organni, organlar esa organlar sistemasini tashkil etadi: hujayra → to‘qima → organ → organlar sistemasi → organizm. O‘simlik to‘qimalari: qoplovchi, o‘tkazuvchi, mexanik, jamg‘aruvchi, asosiy va hosil qiluvchi. Odam va hayvonlarda: epiteliy, muskul, biriktiruvchi va nerv to‘qimasi. Tirik organizmlarning xususiyatlari: hujayraviy tuzilish, moddalar almashinuvi, oziqlanish, nafas olish, o‘sish, rivojlanish, ta’sirlanish va ko‘payish.
Kuzatish: piyoz po‘stining yupqa pardasini buyum oynasiga qo‘yib, mikroskopda ko‘ring (o‘qituvchi tayyorlaydi; kerak bo‘lsa, bir tomchi suyultirilgan yod eritmasi qo‘shiladi). Hujayra qobig‘i va yadroni toping, chizing. Mikroskop bo‘lmasa, plastilin va nayli shaffof paket bilan hujayra modelini yasang: paket – qobiq, jele/suv – sitoplazma, plastilin shar – yadro. Xavfsizlik: buyum va qoplagich oynalarni ehtiyotkor ushlang, yod eritmasi og‘izga tushmasin, ishdan keyin qo‘lni yuving.