Bosim tirik organizmlar hayotida
Balandlikka ko‘tarilgan sari havo siyraklashadi, shu sabab atmosfera bosimi va kislorodning «ulushi» kamayadi: taxminan 5000 m da bosim dengiz sathidagining yarmiga yaqin, Everest cho‘qqisida (8849 m) esa uchdan biriga yaqin. Tayyorlanmagan odamda nafas qisishi, bosh aylanishi, tez charchash (tog‘ kasalligi) paydo bo‘ladi, shuning uchun baland tog‘ga asta-sekin ko‘tarilib moslashiladi. Odam qon bosimi ham mavjud: sog‘lom kattalarda taxminan 120/80 mm simob ustuni. Hayvonlar tanasining tuzilishida yuza va bosim aloqasi muhim: chivin xartumi va ari nayzasining uchi juda kichik yuzali, shuning uchun teriga katta bosim beradi va uni teshadi; tuya, qor ustida yuradigan quyon va silovsinning keng oyoqlari esa bosimni kamaytirib, qum yoki qorga botmaslikka yordam beradi. Suvda yashovchi jonivorlar tanasining ichki bosimi tashqi suv bosimi bilan tenglashgan, shuning uchun chuqurlikda hayot bor. Ko‘p suyakli baliqlarda gaz bilan to‘lgan suzgich pufagi bor: pastga tushganda tashqi bosim ortib, pufak siqiladi, yuqoriga chiqqanda kengayadi; baliq pufakdagi gaz miqdorini o‘zgartirib, istalgan chuqurlikda «muallaq» tura oladi. Akulalarda suzgich pufagi yo‘q: ular suzib turish uchun yog‘li jigari va suzgichlari yordamida harakatda bo‘ladi.
Modelni sinab ko‘ring: plastilindan bir xil massali ikkita shar yasang; birini ingichka uchli, ikkinchisini keng tagli qilib yumshoq plastilin yoki non xamiri ustiga ohista qo‘ying va qaysi biri chuqurroq botishini taqqoslang. Xavfsizlik: o‘tkir narsa ishlatmang, plastilin va xamirni og‘izga olmang, ishdan so‘ng qo‘lni yuving.