Tirik organizmlarning ayirishi
Hujayralarda oziq moddalar parchalanganda energiyadan tashqari qoldiq moddalar ham hosil bo‘ladi. Ular uzoq to‘planib qolsa, organizm o‘zini zaharlaydi, shuning uchun ular chiqarib yuboriladi. Moddalar almashinuvi jarayonida hosil bo‘lgan qoldiq moddalarning organizmdan chiqarilishi ayirish deyiladi. Odam va hayvonlarda moddalar almashinuvida ammiak, mochevina, siydik kislota kabi zaharli moddalar hosil bo‘ladi. Ular ortiqcha suv va mineral tuzlar bilan buyraklar orqali siydik ko‘rinishida, teri orqali ter bilan chiqariladi; karbonat angidrid esa o‘pkalar orqali ajraladi. Buyraklar qonni filtrlaydi; ayirish sistemasi buyraklar, siydik yo‘llari, qovuq va siydik chiqarish kanalidan iborat. O‘simliklar nafas olganda karbonat angidridni, fotosintezda esa kislorodni qoldiq modda sifatida ajratadi; ortiqcha suvni barg og‘izchalari orqali bug‘latadi. Kuzda barglarda to‘plangan zararli moddalardan o‘simlik barglarini to‘kish bilan (xazonrezgi) xalos bo‘ladi.
Kuzatish: kuzda daraxt va butalardan to‘kilgan 5 xil bargni yig‘ib, sinfda taqqoslang (rangi, shakli, tomirlanishi). Barg bandi novdaga birikkan joyda hosil bo‘ladigan ajratuvchi qavat rasmini chizing. Qo‘shimcha: ikki xil o‘simlik novdasini suvli idishga solib, suv ustiga bir tomchi o‘simlik moyi quying (bug‘lanmasligi uchun), sathni belgilab, bir sutkada qaysi novda ko‘proq suv bug‘latganini o‘lchang. Xavfsizlik: noma’lum o‘simlik va mevalarni yemang, qo‘lni yuving, zaharli (shira chiqaruvchi) o‘simliklarga tegmang.