Harakat turlari
Jism boshqa jismlarga nisbatan joyini o‘zgartirsa, u harakatlanadi; o‘zgartirmasa, tinch turadi. Shuning uchun tinchlik ham, harakat ham nisbiy: avtobusda o‘tirgan yo‘lovchi o‘rindiqqa nisbatan tinch, yo‘l chetidagi daraxtga nisbatan esa harakatda. Qaysi jismga nisbatan harakat ko‘rilsa, u sanoq jismi deyiladi. Harakatning asosiy turlari: to‘g‘ri chiziqli (to‘g‘ri yo‘lda yugurayotgan sportchi), aylanma (ventilyator parragi, mashina rulining aylanishi) va tebranma, ya’ni bir joy atrofida takrorlanadigan harakat (belanchak, soat mayatnigi). Tezlik jismning birlik vaqtda bosib o‘tgan yo‘lini ko‘rsatadi: tezlik = yo‘l : vaqt (v = s : t). Birligi – m/s yoki km/soat; 1 m/s = 3,6 km/soat. Tebranishda bir to‘liq borib-kelish uchun ketgan vaqt davr deyiladi.
Mayatnik tajribasi: 50 sm ip uchiga kichik yuk (gayka yoki plastilin sharcha) bog‘lab, ipning bosh uchini stol chetiga skotch bilan mahkamlang. Yukni 10 marta to‘liq tebrating, sekundomer yoki telefon taymeri bilan vaqtni o‘lchang va davrni toping. Xavfsizlik: yukni yengil va yumshoq qiling, yuzga tegib ketmasligi uchun boshqalardan uzoqda tebrating; stulga chiqmang.