Amaliy mashg‘ulot. Tutash idishlarda suyuqliklarning joylashuvi
Suv va o‘simlik moyi bir-biriga aralashmaydi, moy suvdan yengil. U shaklidagi naychaning bir tomoniga suv quyib, so‘ng ikkinchi tomoniga moy quyamiz. Moy suvni pastga itarib, suv u tomonda biroz tushadi, narigi tomonda ko‘tariladi. Muvozanatda ikki tomondagi bosimlar chegara sathida tenglashadi: ρsuv × g × hsuv = ρmoy × g × hmoy. Bu yerda ikkala balandlik ham moy–suv chegarasi turgan gorizontal sathdan o‘lchanadi (chegaradan moyning yuqori sathigacha va shu sathdan suvning yuqori sathigacha). Bundan ρmoy = ρsuv × hsuv : hmoy. Moy suvdan yengil, shuning uchun moy ustuni balandroq bo‘ladi va hisoblangan ρmoy 1000 kg/m³ dan kichik chiqadi (o‘simlik moyi uchun taxminan 900–920 kg/m³).
Ko‘lmakka yog‘ to‘kilsa, u suv ustida yupqa parda bo‘lib yoyiladi va aralashmaydi, chunki yog‘ suvdan yengil. Ishchilar uni suzuvchi to‘siq bilan o‘rab, yig‘ib oladi. Bu yog‘ va suv aralashmasligidan foydalanishdir.
Ekolog suv yuzasidagi yog‘ni tozalaydi, oshpaz sho‘rva ustidagi yog‘ni yig‘ib oladi, kimyo laboranti suyuqliklar zichligini taqqoslaydi.
Stakanga bir oz suv, ustidan ozgina o‘simlik yog‘i quying va qatlamlarni kuzating. Ichmang.
Amaliy ish: shaffof plastik shlangdan U shakli yasab, shtativ yoki kitoblarga tik mahkamlang. Avval suv, keyin ehtiyotkorlik bilan voronka orqali moy quying. Chizg‘ich bilan chegara sathidan hisoblab hsuv va hmoy ni 3 marta turli miqdorda moy bilan o‘lchab, jadvalga yozing va moy zichligini hisoblang. Xavfsizlik: moy sirpanchiq: to‘kilsa darhol qog‘oz sochiq bilan artib, o‘qituvchiga ayting; shisha naycha o‘rniga plastik shlang ishlating; hech narsani ichmang; ishdan so‘ng qo‘lni sovun bilan yuving.