Magnit – bizning hayotimizda
Magnit temir, nikel, kobalt va ularning qotishmalaridan (masalan, po‘latdan) yasalgan jismlarni o‘ziga tortadi. Har bir magnitning ikkita qutbi bor: shimoliy (N) va janubiy (S). Bir nomli qutblar bir-birini itaradi, har xil nomlilar tortadi. Qutblarni bir-biridan ajratib bo‘lmaydi: magnitni ikkiga bo‘lsak, ikkita kichik magnit hosil bo‘ladi, har birida yana ikkita qutb bo‘ladi. Magnit kuchi eng kuchli qutblarda, o‘rtasida esa kuchsiz. Magnit o‘z atrofida magnit maydon hosil qiladi; maydon yupqa qog‘oz, suv va shisha orqali ham ta’sir qiladi. Yer sayyorasi ham katta magnit: uning magnit maydoni kompas ignasini shimol–janub bo‘ylab yo‘naltiradi, shuning uchun kompas yo‘nalishni aniqlashga yordam beradi (ignaning shimolni ko‘rsatuvchi uchi geografik shimolga qaraydi). Quyoshdagi kuchli portlashlar Yerning magnit maydonini bezovta qiladi – bu magnit bo‘ronlari; ular sun’iy yo‘ldosh va radioaloqaga ta’sir qilishi, qutb yog‘dularini kuchaytirishi mumkin. Ba’zi ko‘chib yuruvchi qushlar yo‘lni topishda Yerning magnit maydonidan foydalanadi. Magnitlar karnay va naushniklarda, elektr dvigatel va generatorlarda, muzlatkich eshigida, qattiq disklarda, tibbiyotdagi MRT tomograflarida va elektr poyezdlarida ishlatiladi. Xavfsizlik: kuchli (neodim) magnitlar barmoqni qisib olishi mumkin; bir nechta kichik magnitni yutib yuborish juda xavfli – ularni kichik bolalardan uzoq tuting; magnitni telefon, bank kartasi va yurak stimulyatori yonida saqlamang.
Kompas yasash: kichik po‘lat igna yoki to‘g‘rilangan qog‘oz qisqichni magnit bilan bir yo‘nalishda 30–40 marta ishqalab magnitlang, so‘ng uni kichik po‘kak yoki ko‘pik yassi bo‘lagiga qo‘yib, suvli idishga soling. Ignaning qaysi tomonni ko‘rsatishini kuzating va uni haqiqiy kompas bilan solishtiring. Xavfsizlik: o‘tkir ignani kattalar yordamida ishlating (o‘tmas po‘lat sim yaxshiroq); magnitni telefon va kartadan uzoqda tuting; suvni to‘kmang; kichik detallarni og‘izga olmang.