Amaliy mashg‘ulot. Sun’iy yomg‘ir hosil qilish
Yomg‘ir tabiatda suvning aylanishi tufayli hosil bo‘ladi: Quyosh issiqligidan suv bug‘lanadi, nam havo yuqoriga ko‘tarilib soviydi, suv bug‘i kondensatsiyalanib mayda tomchilar – bulut hosil qiladi; tomchilar yiriklashib yog‘in bo‘lib tushadi. Sun’iy yomg‘ir – inson bu jarayonga aralashib yog‘inni ko‘paytirishga urinishi. Odatda bulutlarga havo yoki samolyot orqali tomchilar hosil bo‘lishiga yordam beradigan mayda zarralar (masalan, kumush yodid yoki quruq muz) sepiladi; buning uchun bulutlar va yetarli namlik bo‘lishi shart – bulutsiz osmondan yomg‘ir chaqirib bo‘lmaydi. Afzalligi: qurg‘oqchilikni kamaytirishi, qishloq xo‘jaligi va suv omborlariga yordam berishi mumkin. Kamchiligi: qimmat texnika kerak, natija har doim kafolatlanmaydi, ob-havoga va tirik tabiatga ta’siri to‘liq o‘rganilmagan.
Issiq yoz kunining tushidan keyin tog‘ yonbag‘ri ustida bulut balandlashdi va qisqa jala yog‘di. Iliq, nam havo ko‘tarilib, sovidi, bug‘ tomchilarga aylandi va tomchilar og‘irlashib tushdi. Dehqonlar shunday bulutlarga qarab, qachon sug‘orishni rejalashtiradi.
Meteorolog bulutlar rivojlanishini kuzatadi, dehqon sug‘orishni ob-havoga qarab rejalashtiradi, suv resurslari muhandisi qurg‘oqchilik xavfini baholaydi.
Bulutli kunda besh daqiqa osmonga qarab, bulutlar shakli yoki kattaligi o‘zgarishini kuzating. Quyoshga hech qachon to‘g‘ridan-to‘g‘ri qaramang.
Tajriba «Yomg‘ir bulutda»: shaffof stakanga suv quying, ustiga ehtiyotkorlik bilan «bulut» sifatida tarash ko‘pigi (yoki paxta) qatlami joylang. Pipetka bilan ko‘pik ustiga rangli suv (oziq-ovqat bo‘yog‘i) tomizing: bulut suvga to‘yinguncha ushlab turadi, so‘ng rangli «yomg‘ir» pastga tusha boshlaydi. Idishdagi issiq suv/muz tajribasi (13-mavzu) bilan solishtiring. Xavfsizlik: tarash ko‘pigi ovqat emas – og‘izga solmang, ko‘zga tegmasin; ishdan keyin qo‘lni yuving.