Quyosh sistemasi
Quyosh sistemasi markazida Quyosh – Yerga eng yaqin yulduz joylashgan; uning atrofida sakkizta sayyora aylanadi. Quyosh asosan vodorod va geliydan iborat o‘ta qizigan gaz shari bo‘lib, Yerdagi asosiy yorug‘lik va issiqlik manbaidir. Quyoshdan Yergacha masofa taxminan 150 mln km; yorug‘lik bu yo‘lni taxminan 8 daqiqa 20 soniyada bosib o‘tadi. Yer Quyosh atrofida o‘rtacha 29,8 km/s tezlik bilan, soat mili yo‘nalishiga teskari, ellips shaklidagi orbita bo‘ylab harakatlanadi. Sayyoralar Quyoshdan uzoqlashish tartibida: Merkuriy, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran, Neptun. Birinchi to‘rttasi – kichik (yer guruhi) sayyoralar: hajmi nisbatan kichik, qattiq sirtli, yo‘ldoshi yo‘q yoki kam. Keyingi to‘rttasi – ulkan sayyoralar: ulkan o‘lchamli, ko‘p yo‘ldoshli. Mars va Yupiter orasida asteroidlar mintaqasi bor: asteroidlar shakli notekis tosh-metall jismlar. Kometa boshi (muz va chang yadrosi) va dumi bor; u o‘zidan nur sochmaydi, Quyosh nurini qaytaradi. Osmon jismlarini Pifagor, Eratosfen, Gipparx, Beruniy, al-Xorazmiy, al-Farg‘oniy, Mirzo Ulug‘bek, Kopernik, Galiley, Kepler va boshqalar o‘rgangan.
Masshtabli model: 1 astronomik birlik (Yer–Quyosh masofasi) = 10 cm deb olib, 3,5 m uzunlikdagi qog‘oz tasmaga Quyosh va sayyoralar o‘rnini belgilang: Merkuriy 4 cm, Venera 7 cm, Yer 10 cm, Mars 15 cm, Yupiter 52 cm, Saturn 95 cm, Uran 192 cm, Neptun 301 cm. Uzoq sayyoralar nega shunchalik uzoqligini muhokama qiling. Xavfsizlik: Quyoshga bevosita, ayniqsa durbin yoki teleskop orqali hech qachon qaramang.