O‘simliklarning nafas olishi, oziqlanishi. O‘simliklarda moddalar almashinuvi
O‘simlikning barcha tirik hujayralari — ildiz, poya, barg, gul, meva, urug‘ — kecha-kunduz nafas oladi: havodan kislorod olib, karbonat angidrid chiqaradi. Nafas olishda organik moddalar suv va karbonat angidridgacha parchalanadi va hayot uchun zarur energiya ajraladi; fotosintezda esa aksincha, organik moddalar hosil bo‘ladi va yorug‘lik energiyasi to‘planadi. Nafas olish yorug‘likni talab qilmaydi, fotosintez faqat yorug‘likda boradi. Kunduzi ikkala jarayon bir vaqtda kechadi, lekin fotosintezda ajraladigan kislorod ko‘p, shuning uchun biz faqat uni sezamiz; kechasi esa faqat nafas olish davom etadi. Fotosintezda hosil bo‘lgan shakar kraxmal, kletchatka, oqsil, yog‘ va vitaminlarga aylanib, o‘simlik tanasi qurilishiga sarflanadi. Tashqi muhitdan modda va energiyaning o‘zlashtirilishi, ularning hujayrada o‘zgarishi va keraksizlarining chiqarilishi moddalar almashinuvi deyiladi — bu barcha tirik organizmlarga xos.
Tajriba (o‘qituvchi bilan): ikkita shisha idishga yangi kesilgan bargli novda soling, og‘zini yoping; biri yorug‘da, ikkinchisi qorong‘ida tursin. Bir necha soatdan so‘ng o‘qituvchi yonib turgan cho‘pni tushirib, havo tarkibini tekshiradi. Natijani muhokama qiling. Muqobil: unayotgan loviya urug‘li termosga termometr soling va harorat o‘zgarishini yozing. Xavfsizlik: yonayotgan cho‘p faqat o‘qituvchida, yonuvchan narsalardan uzoqda; shisha idishni ehtiyot bo‘lib ushlang.