Kuz faslida o‘simliklar hayotida ro‘y beradigan o‘zgarishlar
Kuzda kunlar qisqarib, yorug‘lik kamayadi, harorat pasayadi. Barg hujayralarida xloroplastlar va xlorofill parchalana boshlaydi, shu sababli yashil rang yo‘qolib, barglarda oldindan bo‘lgan sariq-to‘q sariq pigmentlar ko‘rinadi, ba’zi o‘simliklarda esa qizg‘ish pigmentlar ham hosil bo‘ladi: barglar sarg‘ayadi, qizaradi, qo‘ng‘ir tusga kiradi. Barg bandining novdaga birikkan joyida po‘kakdan iborat ajratuvchi qavat paydo bo‘ladi va barg to‘kiladi — bu xazonrezgilik. Xazonrezgilikning ma’nosi: to‘kilayotgan barglar bilan yil davomida to‘plangan keraksiz moddalar chiqib ketadi; qishda ildiz tukchalari sovuq suvni shimolmaydi, bargdan suv bug‘lanishi esa suvni yo‘qotib, o‘simlikni quritib qo‘yishi mumkin — barg to‘kish buning oldini oladi. Jiyda, zarang, bodom, terak, akatsiya barglarini erta to‘kadi, nastarin, atirgul, ligustrum yashilligini uzoq saqlaydi. Qishda tinim davri boshlanadi: oziq modda hosil bo‘lishi, shira harakati va nafas olish deyarli to‘xtaydi. Archa, qarag‘ay, qora qarag‘ay, shamshod doim yashil: ularning barglari (ignabarglar) yil davomida asta-sekin almashadi. «Oltin kuz» deyilishining sababi — ko‘p mevalar pishadi va barglar ranglanadi.
Kuzda maktab farroshi to‘kilgan barglarni yig‘ib, olma daraxtlari atrofiga to‘shaydi. Bu qatlam ildizlarni sovuqdan asraydi, barglar chirib, tuproqqa qaytadi va daraxtlarga yana oziq beradi.
Farrosh va bog‘bon hovlini tartibda saqlaydi, ekolog barglarning tuproqqa qaytishini o‘rganadi, rassom kuz ranglarini tasvirlaydi.
Maktabga ketayotib qaysi daraxtlar barglarini deyarli to‘kib bo‘lganini, qaysilari hali yashil ekanini kuzating. Bu daraxt turiga bog‘liqmi?
Kuzatish va gerbariy: kuzda 6 xil daraxt bargini yig‘ing (yerdan to‘kilgani), qog‘oz orasida quriting va rangiga qarab guruhlang (sariq, qizil, qo‘ng‘ir, yashil). Qaysi daraxt birinchi to‘kilishini yozib boring. Xavfsizlik: faqat yerdan to‘kilgan barglarni oling, daraxtga chiqmang, zaharli o‘simliklarga tegmang, ishdan so‘ng qo‘lni yuving.