ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

Barglarning joylashishi va ichki tuzilishi

Darslar 17–18 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
17

Novdada barglarning joylashishi

Darslik: 40-bet
MaqsadBarglarning novdada joylashish turlarini (navbat bilan, qarama-qarshi, halqasimon) aniqlash va yorug‘likka moslashishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
navbat bilan joylashish · alternate arrangementqarama-qarshi joylashish · opposite arrangementhalqasimon joylashish · whorled arrangementbarg mozaikasi · leaf mosaic
Tushuntirish

Barglar novdada ma’lum tartibda joylashadi. Navbat bilan joylashishda har bir bo‘g‘imdan bitta barg chiqadi (olma, o‘rik, do‘lana, terak, tut, tok, atirgul, g‘o‘za, pomidor). Qarama-qarshi joylashishda bir bo‘g‘imning ikki tomonidan ikkita barg bir-biriga qarama-qarshi o‘sadi (rayhon, yalpiz, chinnigul, nastarin, dalachoy). Halqasimon joylashishda bir bo‘g‘imdan uch yoki undan ko‘p barg halqa hosil qilib chiqadi (sambitgul, qirqbo‘g‘im). Barglar qanchalik ko‘p bo‘lmasin, ular bir-biriga kam soya solib, quyosh nuri tushadigan holatda joylashadi: bargbandlari turlicha uzunlikda bo‘ladi, yaproqlar quyoshga qarab buriladi. Bu holat barg mozaikasi deyiladi. Shu tufayli har bir barg fotosintez uchun yetarli yorug‘lik oladi.

Barglarning joylashishi
JoylashishBir bo‘g‘imdaMisol
Navbat bilan1 ta bargdo‘lana, atirgul
Qarama-qarshi2 ta barg, bir-biriga qarama-qarshiyalpiz, chinnigul
Halqasimon3 ta yoki undan ko‘p, halqa shaklida—
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Issiqxonada ishchi pomidor ko‘chatlarini bir-biridan yetarli masofada o‘tqazadi. Agar tup zich bo‘lsa, barglar bir-biriga soya solib, pastki barglar yorug‘lik ololmay sarg‘ayadi. Masofa bo‘lsa, hamma barg quyosh oladi.

Kim ishlatadi

Issiqxona ishchisi ko‘chat oralig‘ini belgilaydi, dehqon ekin zichligini tanlaydi, uy gullari sevuvchisi tuvakni yorug‘ joyga qo‘yadi.

Bugun sinab ko‘ring

Tuvakdagi gulga yoki past butaga yuqoridan qarang: barglar bir-birining ustini yopib turibdimi yoki har biri alohida ko‘rinadimi?

Namunalar
Pomidor va g‘o‘za novdasida har bir bo‘g‘imda bittadan barg bor — navbat bilan joylashish. Rayhonda har bo‘g‘imda ikkita barg qarama-qarshi — qarama-qarshi joylashish.
Deraza yonidagi xona gulini bir tomonga qaratib qo‘ysak, barglar yorug‘lik tomonga buriladi — yorug‘likka moslashish.
Sinfda faoliyat

Tajriba: ikkita bir xil xona gulini deraza yoniga qo‘ying. Bittasini har kuni yorug‘ tomonga aylantirib turing, ikkinchisiga tegmang. 5–7 kundan so‘ng barglar holatini taqqoslang va chizing. Qo‘shimcha: sinf atrofidagi 5 ta o‘simlikda barg joylashishini aniqlab jadvalga yozing. Xavfsizlik: gultuvakni ikki qo‘llab, deraza yonida ehtiyotlik bilan ko‘taring.

Mashq
1
Barglar novdada qanday joylashadi? Uchta turini ayting.
2
Qaysi o‘simlikda barglar qarama-qarshi joylashgan: olma, rayhon, tut, g‘o‘za?
3
Qirqbo‘g‘im va sambitgulda barglar qanday joylashgan?
4
Nima uchun o‘simlik barglari bir-biriga ko‘p soya solmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSayohat ovqati rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →