ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

Qovoqdoshlar va qoqio‘tdoshlar oilalari

Darslar 54–55 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
54

Qovoqdoshlar oilasi

Darslik: 128-bet
MaqsadQovoqdoshlar oilasining belgilarini, ayrim jinsli gullarini, mevasini va vakillarini (oshqovoq, qovun, tarvuz, bodring) aytish.
Yangi so‘zlar
qovoqdoshlar (Cucurbitaceae) · gourd family (Cucurbitaceae)ayrim jinsli gul · unisexual flowerpalak · trailing stem (vine)qovoq meva · pepo (gourd fruit)
Tushuntirish

Qovoqdoshlar oilasiga 800 ga yaqin tur kiradi (hozirgi hisoblarda 900 dan ortiq); asosan bir va ko‘p yillik o‘tlar, poyasi (palagi) yoyilib yoki jingalaklari bilan ilashib o‘sadi. Barglari oddiy, ko‘pincha panjasimon bo‘lakli. Gullari to‘g‘ri, ayrim jinsli, hasharotlar changlatadi: gulkosacha 5 ta, gultoj 5 ta qo‘shilgan gultojbargdan iborat. Changchili gulda 5 changchi bor, ulardan 4 tasi 2 tadan juft bo‘lib qo‘shilgan, 1 tasi erkin; urug‘chili gulda esa 3 ta urug‘chibargdan hosil bo‘lgan bitta urug‘chi bor, shuning uchun changchili va urug‘chili gullarning formulasi alohida yoziladi. Mevasi — etdor, sersuv, tashqi qavati qattiq «qovoq meva» (pepo). Oshqovoq (Cucurbita) bir yillik poliz o‘simligi: poyasi mayin tukli, bargi yirik, gullari sariq; changchili va urug‘chili gullar bitta tupda yetiladi, changchililari oldinroq ochiladi; urug‘i moyga boy. Qovun (Cucumis melo; handalak ham shu tur navi), tarvuz (Citrullus lanatus), bodring (Cucumis sativus), idish-qovoq va qozonyuvg‘ich (lufa) shu oilaga kiradi. Itqovun — ekinzorlardagi achchiq, zaharli begona o‘simlik, uni yemang.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qovoq somsa tayyorlanganda urug‘lari ajratib olinadi. Ularni quyoshda yoki shamolli joyda quritib, yeyish yoki keyingi bahorda ekish uchun saqlash mumkin. Bitta qovoq ichida juda ko‘p urug‘ bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Oshpaz qovoqni ishlatadi, dehqon qovoq urug‘ini keyingi ekin uchun yig‘adi, bog‘bon uy sharoitida o‘simlik o‘stiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Kattalardan qovoq hamda bodring yoki qovun urug‘larini ajratib berishni so‘rang. Ularning shakli, kattaligi va rangini solishtiring.

Namunalar
Oshqovoq: changchili va urug‘chili gullar bir tupda; changchili gullar yirik va oldin ochiladi; mevasi yirik, ichki qavati etdor.
Qovun, tarvuz va bodring — poliz va sabzavot ekinlari; ularning palagi yer bag‘irlab yoki jingalaklari bilan o‘sadi.
Sinfda faoliyat

Kuzatish: bodring yoki qovoq o‘simligining changchili va urug‘chili gullarini toping (urug‘chili gul tagida kichik meva ko‘rinadi), chizing. Mevani kesib, urug‘larni sanang. Xavfsizlik: pichoqni kattalar ishlatsin; mevalarni yuvib yeng; itqovunni yemang; chang allergiyasida ehtiyot bo‘ling; ari bor gul oldida shoshilmang.

Mashq
1
Qovoqdoshlar gullari nega «ayrim jinsli» deyiladi?
2
Changchili gulda nechta changchi va ular qanday joylashgan?
3
Bitta qovoq tupida 4 ta urug‘chili gul bo‘lsa va har biri meva bersa, 3 ta shunday tupdan nechta meva? (4 × 3)
4
Nima uchun qovoqdoshlarda changlanish hasharotlarga bog‘liq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliLimon bilan soatHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →