ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

Loladoshlar va piyozdoshlar oilalari

Darslar 56–57 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
56

Loladoshlar oilasi

Darslik: 133–134-betlar
MaqsadLoladoshlar oilasining belgilarini, gul tuzilishini, vakillarini va ularni muhofaza qilish zarurligini aytish.
Yangi so‘zlar
loladoshlar (Liliaceae) · lily family (Liliaceae)oddiy gulqo‘rg‘on · simple perianth (tepals)piyozboshi · bulbQizil kitob · Red Book
Tushuntirish

Loladoshlar oilasi — dunyoning cho‘l, adir va tog‘larida o‘sadigan, piyozboshli yoki ildizpoyali ko‘p yillik o‘tlar (darslikda 400 ga yaqin tur aytilgan). Ilgari piyoz va shirach turkumlari ham shu oilada edi; keyin ular mustaqil oilalarga ajratilgan. Barglari oddiy, butun, parallel yoki yoysimon tomirli, poyada ketma-ket joylashgan. Gullari to‘g‘ri, ikki jinsli, yakka yoki to‘pgulda; gulqo‘rg‘on oddiy, gultojsimon, 6 bargcha ikki doirada (3+3); changchilar ham 6 ta (3+3), urug‘chi bitta, 3 ta urug‘chibargdan iborat. Formula: Og3+3 Ch3+3 U(3). Mevasi — ko‘sakcha (3 chanoqli) yoki rezavor meva. Bir urug‘pallali o‘simliklar: ularda gul qismlari 3 ga karrali, barg parallel tomirli, ildiz popuk. Lola urug‘dan va piyozboshidan ko‘payadi; urug‘dan o‘sgan lola bir necha yildan keyin gullaydi. O‘zbekistonda lolaning 23 turi o‘sadi (darslik bo‘yicha hammasi «Qizil kitob»da). Odamlarning ularni yulishi va piyozboshlarini kovlab olishi sonini kamaytirgan. Boychechak (Gagea) — mart boshida gullaydigan 10–15 sm li piyozboshli ko‘p yillik o‘t, sariq guli bor, tog‘ va adirlarda 30 ga yaqin turi o‘sadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bahorda tog‘ yonbag‘rida lolalar gullaydi, yoz boshiga kelib esa o‘t qurib, joy sarg‘ayadi. Lolalar yer ostida piyozboshda yashirinib, uzoq vaqt dam oladi. Shu sabab ularni ko‘rish mumkin bo‘lgan vaqt qisqa.

Kim ishlatadi

Ekolog gullash fasllarini kuzatadi, fotograf tabiatni suratga oladi, gid sayyohlarga o‘simliklarni uzmaslikni tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bahorda bir gulning suratini oling yoki rasmini chizing (uzmasdan) va bir oydan keyin kattalar bilan o‘sha joyni yana ko‘ring. O‘zgarishni yozing.

Namunalar
Lola guli: 6 bargchali gulqo‘rg‘on (3+3), 6 changchi, 1 urug‘chi; mevasi 3 chanoqli ko‘sakcha; piyozboshidan va urug‘dan ko‘payadi.
Boychechak mart boshida, qor erishi bilan gullaydi: piyozboshchasidagi zaxira modda unga tez o‘sish imkonini beradi.
Sinfda faoliyat

Muhofaza: rasm yoki gerbariydan lola gulini o‘rganib, formulasini yozing. Maktab atrofida «Lolani asraymiz» plakati tayyorlang. Tirik lola va boychechakni yulmang, piyozboshini kovlamang. Xavfsizlik: loladoshlarning piyozboshi va gullarini yemang (ba’zilari zaharli); qo‘lni yuving; tog‘ yonbag‘rida kattalar bilan yuring.

Mashq
1
Loladoshlar gulining formulasi qanday va u nimani bildiradi?
2
Loladoshlar nega bir urug‘pallalilarga kiradi?
3
Bitta lolada 3 tashqi va 3 ichki gulqo‘rg‘on bargi hamda 3 tashqi va 3 ichki changchi bo‘lsa, jami nechta a’zo? (3 + 3 + 3 + 3)
4
Lolalar nega kamayib ketdi va nima qilish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSahna gulchambarini ta’mirlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →