Urug‘
Urug‘ — urug‘li o‘simliklarning ko‘payish organi; u murtak, endosperm va po‘stdan iborat. Murtak ildizcha, poyacha, kurtakcha va urug‘pallalardan tuziladi — bu kelajak o‘simlikning boshlang‘ich organlari. Ikki urug‘pallali o‘simliklarda (g‘o‘za, loviya, no‘xat) murtakda ikkita urug‘palla bor, oziq moddalar ko‘pincha urug‘pallalarda saqlanadi; unib chiqqanda yer ustiga ikkita urug‘palla barg bilan chiqadi. G‘o‘za chigiti ustida qalin yog‘ochsimon po‘st bor, uning hujayralarida uzun tuklar — paxta tolasi o‘sadi. Bir urug‘pallali o‘simliklarda (bug‘doy, arpa, makkajo‘xori, sholi, suli) murtakda bitta urug‘palla bor, oziq moddalarning ko‘p qismi endospermada. Bug‘doy donida meva qobig‘i va urug‘ po‘sti qo‘shilib ketgan, ichida endosperm va murtak bor. Urug‘ tarkibida suv, mineral moddalar (qizdirilganda kul qoladi) va organik moddalar — kraxmal (bug‘doy, makkajo‘xori), oqsil (loviya, mosh, no‘xat), moy (yong‘oq, bodom, kungaboqar, g‘o‘za chigiti, yeryong‘oq) bo‘ladi. Zira va shivit urug‘ida efir moylari, achchiq bodom va shaftoli mag‘zida zaharli modda bor.
| Guruh | Urug‘palla | Oziq zaxirasi |
|---|---|---|
| Ikki urug‘pallali | 2 ta | urug‘pallalarda |
| Bir urug‘pallali | 1 ta | endospermada |
Tajribalar: (1) Loviya va bug‘doy urug‘ini 12 soat suvda ivitib, ochib, qismlarini chizing va solishtiring (ikki va bir urug‘palla). (2) Kraxmalni aniqlash: bug‘doy yoki makkajo‘xori unini bir tomchi kuchsiz yod bilan sinab ko‘ring (ko‘karadi). (3) Moyni aniqlash: kungaboqar yoki yong‘oq mag‘zini oq qog‘ozda ezing — yog‘li dog‘ qoladi. (4) Suv va kul: urug‘ni quruq probirkada qizdirish faqat o‘qituvchi tomonidan (himoya ko‘zoynagi, qisqich), o‘quvchilar uzoqdan kuzatadi. Xavfsizlik: yod ichilmaydi; ochiq olov faqat o‘qituvchida; achchiq bodom, shaftoli va o‘rik mag‘zini yemang — zaharli; yong‘oq allergiyasi borlar ehtiyot bo‘lsin.