Gul — o‘simliklarning generativ ko‘payish organi
Gul — yopiq urug‘li o‘simliklarning jinsiy ko‘payish organi, shakli o‘zgargan qisqargan novda. Undan meva va urug‘ hosil bo‘ladi. Gul gulband bilan novdaga birikadi; gulbandning kengaygan uchi — gul o‘rni, unda gulning hamma qismi joylashadi. Gulqo‘rg‘on gulkosa (yashil gulkosachabarglar) va gultojdan (ko‘pincha rangli gultojbarglar) iborat; gul ochilguncha changchi va urug‘chini himoya qiladi. Changchi changdon va changchi ipidan iborat; changdonda chang yetiladi. Urug‘chi gulning o‘rtasida joylashgan va tuguncha, ustuncha, tumshuqchadan tuziladi: tumshuqcha changni ushlaydi, tugunchada urug‘kurtak bo‘ladi, urug‘lanishdan so‘ng tugunchadan meva hosil bo‘ladi. Gul formulasida qismlar bosh harf bilan, soni raqam bilan yoziladi: Gk — gulkosachabarglar, Gt — gultojbarglar, Ch — changchilar, U — urug‘chi, Og — oddiy gulqo‘rg‘on; qavs qismlar qo‘shilganini, ∞ — ko‘p sonni bildiradi. Masalan, olxo‘ri guli: Gk₅ Gt₅ Ch∞ U₁.
| Qism | Tarkibi |
|---|---|
| Gulband | uchida gul o‘rni |
| Gulqo‘rg‘on | gulkosa, gultoj |
| Changchi | changdon, changchi ipi |
| Urug‘chi | tumshuqcha, ustuncha, tuguncha |
Nomni rasmdagi raqamga sudrang (yoki nomni, keyin raqamni bosing)
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
Gul do‘konida sotuvchi liliya gullarining changdonlarini ehtiyotkorlik bilan olib tashlaydi, chunki chang kiyimga dog‘ qoldiradi. Shu bilan gul tezroq so‘lmaydi va buket toza turadi.
Gulfurush buketni tayyorlaydi, seleksioner changchi va urug‘chini tanib yangi nav chiqaradi, botanik gul qismlariga qarab o‘simlikni aniqlaydi.
Bog‘dagi yoki ko‘chadagi bir gulga tegmasdan qarab, gulbarglari sonini sanang va ichida ingichka cho‘p-cho‘p qismlar bormi, tekshiring.
4-laboratoriya mashg‘uloti: pinset bilan gul (olcha, lola, jag‘-jag‘ yoki xona gulidan) qismlarini birma-bir ajrating, daftarga yopishtiring (kosacha, toj, changchi, urug‘chi); lupada changdon va tumshuqchani ko‘ring; gul formulasini tuzing. Xavfsizlik: chang allergiyasi bo‘lganlar burun-og‘izni yopib ishlasin yoki ishtirok etmasin; noma’lum va zaharli o‘simlik gullariga tegmang; gulni tatib ko‘rmang; ishdan so‘ng qo‘lni yuving.