ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

Gul va gullarning xilma-xilligi

Darslar 20–21 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
20

Gul — o‘simliklarning generativ ko‘payish organi

Darslik: 46–49-betlar
MaqsadGulning qismlarini (gulband, gul o‘rni, gulkosa, gultoj, changchi, urug‘chi) va ularning vazifasini aytish, gul formulasini o‘qish.
Yangi so‘zlar
gulqo‘rg‘on · perianth (calyx + corolla)changchi · stamenurug‘chi · pistiltuguncha · ovary
Tushuntirish

Gul — yopiq urug‘li o‘simliklarning jinsiy ko‘payish organi, shakli o‘zgargan qisqargan novda. Undan meva va urug‘ hosil bo‘ladi. Gul gulband bilan novdaga birikadi; gulbandning kengaygan uchi — gul o‘rni, unda gulning hamma qismi joylashadi. Gulqo‘rg‘on gulkosa (yashil gulkosachabarglar) va gultojdan (ko‘pincha rangli gultojbarglar) iborat; gul ochilguncha changchi va urug‘chini himoya qiladi. Changchi changdon va changchi ipidan iborat; changdonda chang yetiladi. Urug‘chi gulning o‘rtasida joylashgan va tuguncha, ustuncha, tumshuqchadan tuziladi: tumshuqcha changni ushlaydi, tugunchada urug‘kurtak bo‘ladi, urug‘lanishdan so‘ng tugunchadan meva hosil bo‘ladi. Gul formulasida qismlar bosh harf bilan, soni raqam bilan yoziladi: Gk — gulkosachabarglar, Gt — gultojbarglar, Ch — changchilar, U — urug‘chi, Og — oddiy gulqo‘rg‘on; qavs qismlar qo‘shilganini, ∞ — ko‘p sonni bildiradi. Masalan, olxo‘ri guli: Gk₅ Gt₅ Ch∞ U₁.

Gulning qismlari
QismTarkibi
Gulbanduchida gul o‘rni
Gulqo‘rg‘ongulkosa, gultoj
Changchichangdon, changchi ipi
Urug‘chitumshuqcha, ustuncha, tuguncha
12345

Nomni rasmdagi raqamga sudrang (yoki nomni, keyin raqamni bosing)

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Gul do‘konida sotuvchi liliya gullarining changdonlarini ehtiyotkorlik bilan olib tashlaydi, chunki chang kiyimga dog‘ qoldiradi. Shu bilan gul tezroq so‘lmaydi va buket toza turadi.

Kim ishlatadi

Gulfurush buketni tayyorlaydi, seleksioner changchi va urug‘chini tanib yangi nav chiqaradi, botanik gul qismlariga qarab o‘simlikni aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bog‘dagi yoki ko‘chadagi bir gulga tegmasdan qarab, gulbarglari sonini sanang va ichida ingichka cho‘p-cho‘p qismlar bormi, tekshiring.

Namunalar
Jag‘-jag‘ (Capsella bursa-pastoris) guli: Gk₄ Gt₄ Ch₂₊₄ U₍₂₎ — 4 ta kosacha, 4 ta toj barg (qo‘shilmagan), 6 ta changchi ikki halqada, bitta urug‘chi ikkita mevabargdan qo‘shilgan.
Lola guli: Og₃₊₃ Ch₃₊₃ U₍₃₎ — oddiy gulqo‘rg‘on, 6 ta bo‘lak ikki halqada, 6 ta changchi, urug‘chi 3 ta mevabargdan qo‘shilgan.
Sinfda faoliyat

4-laboratoriya mashg‘uloti: pinset bilan gul (olcha, lola, jag‘-jag‘ yoki xona gulidan) qismlarini birma-bir ajrating, daftarga yopishtiring (kosacha, toj, changchi, urug‘chi); lupada changdon va tumshuqchani ko‘ring; gul formulasini tuzing. Xavfsizlik: chang allergiyasi bo‘lganlar burun-og‘izni yopib ishlasin yoki ishtirok etmasin; noma’lum va zaharli o‘simlik gullariga tegmang; gulni tatib ko‘rmang; ishdan so‘ng qo‘lni yuving.

Mashq
1
Gulning qismlarini tashqaridan ichkariga sanang.
2
Changchi va urug‘chi qanday qismlardan iborat?
3
Olxo‘ri guli formulasi Gk₅ Gt₅ Ch∞ U₁ ni o‘qing.
4
Nima uchun tugunchani gulning eng muhim qismlaridan deyish mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAziz bayrami uchun dinamometrHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →