Ochiq urug‘li o‘simliklar bo‘limi. Archa
Ochiq urug‘lilar daraxt va butalardan iborat bo‘lib, urug‘idan ko‘payadi; ularning urug‘kurtagi va urug‘i meva ichida emas, qubba tangachalari ustida ochiq turadi. Darslikda bu bo‘limning 700 ga yaqin turi aytilgan; hozirgi hisoblarda taxminan 1000 tur deb olinadi. Archa — bo‘yi 20 m gacha boradigan doim yashil daraxt, barglari mayda, tangachasimon yoki ignasimon; Zarafshon archasi ikki uyli: bir tupda changchili qubbachalar, boshqasida urug‘kurtakli qubbalar o‘sadi. Chang shamol bilan urug‘kurtakka tushadi, chang nayi o‘sib, spermiylardan biri arxegoniydagi tuxum hujayrani urug‘lantiradi, urug‘kurtakdan urug‘ rivojlanadi. Archa qubbasining tangachalari etdor po‘stga aylanadi va qubba urug‘lanishdan keyin 2–3-yili pishadi. O‘zbekiston tog‘larida archaning 3 turi (Zarafshon, Turkiston, Saur archa) o‘sadi. Oddiy qarag‘ay bir uyli, yorug‘sevar, barglari (ninalari) novdada 2 tadan, 5–7 sm; uning qubbalari 2 yilda yetiladi, tabiiy holda O‘zbekistonda o‘smaydi, ekib o‘stiriladi.
| Belgi | Archa | Oddiy qarag‘ay |
|---|---|---|
| Jinsi | ikki uyli | bir uyli |
| Barglari | mayda, tangachasimon yoki ignasimon | ninalar, 5–7 sm |
| Qubba pishishi | 2–3-yili | 2 yilda |
Taqqoslash: archa va qarag‘ay novdalarini (ekilgan daraxtlardan to‘kilgan yoki kattalar olgan) ko‘ring, ninalarni sanang, qubbalarni chizing, gerbariy qiling. Xavfsizlik: daraxt shoxlarini sindirmang; smola yopishqoq va terini bezovta qilishi mumkin, allergiyada niqob/qo‘lqop; archa mevalarini yemang; qo‘lni yuving.