Hujayralarning hayotiy faoliyati
Tirik hujayrada sitoplazma uzluksiz harakat qiladi; buni elodeya (Elodea) bargi hujayralarida mikroskop ostida ko‘rish mumkin, chunki barg juda yupqa va shaffof. Hujayra qobig‘ida mayda teshikchalar bor, ular orqali hujayralar orasida suv va oziq moddalar o‘tadi. Qobiq va sitoplazma hamma moddani birdek o‘tkazmaydi: ba’zi moddalar kiradi, ba’zilari kirmaydi. Hujayra tashqaridan kirgan moddalarni qayta ishlab, o‘ziga kerakli moddalarga aylantiradi, nafas oladi va oziqlanadi. Yosh hujayra kichik bo‘ladi va o‘sib kattalashadi, qobig‘i qalinlashadi, qarigan hujayrada vakuol sitoplazmadan ko‘p joy egallaydi. Faqat hosil qiluvchi to‘qima hujayralari bo‘linadi: avval yadro ikkiga bo‘linadi, so‘ng sitoplazmada to‘siq paydo bo‘lib, ona hujayradan ikkita yosh hujayra hosil bo‘ladi. O‘simlik shu tariqa — hujayralar sonining ko‘payishi va ularning o‘sishi hisobiga o‘sadi.
Mikroskopda elodeya bargi: akvariumdan elodeya novdasidan bitta bargni uzib, suv tomchisida preparat tayyorlang. Xloroplastlarning sekin aylanma harakatini kuzating. Agar xona sovuq bo‘lsa va iliq bo‘lsa, harakat tezligi qanday farq qilishini taqqoslang (suv haroratini 40 °C dan oshirmang). Xavfsizlik: oynalarni ehtiyot qiling, qo‘lni yuving. Yodli tajriba: yod eritmasi kiyimni dog‘laydi, ichmang va tatib ko‘rmang, qo‘lqop bilan ishlang.