Shakli o‘zgargan novdalar
Novda ham vazifasiga qarab shaklini o‘zgartirishi mumkin. Yerosti novdalar: piyozbosh (piyoz, lola, sarimsoq) — tubida qisqargan kalta poya, ustida etli (sersuv) zaxira to‘plovchi shakli o‘zgargan barglar va quruq qobiq bor; tubidan qo‘shimcha ildizlar o‘sadi. Tugunak (kartoshka, topinambur) — yerosti poyaning yo‘g‘onlashgan uchi, ko‘p kraxmal saqlaydi va «ko‘zcha»larida kurtaklar bor. Ildizpoya (g‘umay, qamish, ajriq, yalpiz, shirinmiya) — yerosti poya; unda qo‘shimcha ildiz, tangachasimon barg va kurtaklar bo‘ladi, zaxira to‘playdi va o‘simlikni ko‘paytiradi. Bu yerosti novdalar noqulay faslda o‘simlikni saqlaydi. Yerusti shakli o‘zgargan novdalar: qulupnay mo‘ylovi, bodring gajaklari, do‘lana tikanlari. Barglar ham o‘zgaradi: kaktus va zirk tikanga, no‘xatning uchki bargchalari gajakka aylangan; piyoz, karam va aloe barglari etli bo‘lib zaxira saqlaydi.
Amaliy ish: piyozni uzunasiga kesib (kattalar yordamida) qisqargan poya, etli barglar, quruq qobiq va qo‘shimcha ildizlarni toping va chizing. Kartoshka bo‘lagiga kuchsiz yod tomizib kraxmal reaksiyasini kuzating. Tajriba: piyoz boshini suvli stakan ustiga qo‘yib, 7–10 kunda ildiz va yashil novda o‘sishini yozing. Xavfsizlik: yod terini dog‘laydi, ichilmaydi; yodli kartoshkani yemang; pichoq faqat kattalarda; ko‘zingizni piyoz suvi tegmasligi uchun ishqalamang.