Ra’nodoshlar oilasi
Ra’nodoshlar oilasiga Shimoliy Yarimsharning mo‘tadil mintaqalarida o‘sadigan 3000 ga yaqin tur — daraxt, buta va ko‘p yillik o‘tlar — kiradi. Barglari yonbargchali, oddiy yoki murakkab, poyada navbat bilan o‘rnashgan. Gullari ikki jinsli, to‘g‘ri, odatda 5 a’zoli: 5 gulkosachabarg, 5 erkin gultojbarg, juda ko‘p changchi, bitta yoki ko‘p urug‘chi; hasharotlar changlatadi. Tur va turkumlari juda xilma-xil bo‘lgani uchun gul tuzilishini bitta formula bilan ifodalab bo‘lmaydi (tipik: Gk5 Gt5 Ch∞ U1–∞). Mevalari ham har xil: shaftoli va o‘rik — bir danakli; olma va nok — olmasimon (darslikda «ko‘p danakli» deyilgan); malina — mayda danakchalardan iborat yig‘ma meva; qulupnayning «mevasi» — etdor gultuvagi, haqiqiy mevalari esa uning ustidagi mayda yong‘oqchalar. Oddiy na’matak — 2–3 m li tikanli buta; uning qizil «mevasi» soxta meva bo‘lib, C vitamini (askorbin kislotasi) va limon kislotasiga boy. Na’matak madaniy atirgullarning yovvoyi turi hisoblanadi; O‘zbekistonda yovvoyi olma, nok, olcha kabilar yangi navlar yaratishda muhim. O‘rta Osiyo noki va Olga sorbariyasi «Qizil kitob»ga kiritilgan (ro‘yxat yangilanib turadi).
Bahorda mahalla bog‘ida olma, shaftoli, gilos va o‘rik bir-biriga o‘xshash yumshoq pushti-oq kosachalar bilan gullaydi. Gullari o‘xshash, chunki bu daraxtlar ra’nodoshlar oilasiga mansub qarindoshlar. Asalarilar ularning hammasiga qatnaydi, shuning uchun asalarichi uyalarni gullash vaqtiga qarab rejalashtiradi.
Bog‘bon mos daraxtlarni bir joyda ekadi, seleksioner yovvoyi nav bilan madaniy navni chatishtiradi, asalarichi gullash vaqtini hisobga oladi.
Ko‘chada ikki xil mevali daraxt gullarini yoki mevalarini (tegmasdan) solishtirib, o‘xshash tomonlarini toping: gul shakli, rangi, mevaning ichki bo‘lagi.
Gulni tekshirish: olma yoki o‘rik guli (ruxsat bilan, kattalar kesib bergan) ni uchli pinset va lupa bilan ajratib, 5 gulkosachabarg, 5 gultojbarg, changchilar va urug‘chini sanang va chizing. Xavfsizlik: pinset va qaychini ehtiyotkorlik bilan ishlating; chang allergiyasi bo‘lsa niqob taqing; bog‘dagi o‘simliklarni zararlamang; pestitsidlangan mevani yuvmasdan yemang.