Shakli o‘zgargan ildizlar
Ildizlar o‘z vazifasiga qarab shaklini o‘zgartirishi mumkin; bunday o‘zgarish metamorfoz, ildizlar esa shakli o‘zgargan ildizlar deyiladi. Ildizmevalar — asosiy ildizning yo‘g‘onlashib, zaxira oziq modda (shakar, kraxmal) to‘plashidan hosil bo‘ladi: sabzi, sholg‘om, turp, lavlagi, rediska. Ular ikki yillik o‘simliklarning birinchi yilidagi zaxirasi bo‘lib, ikkinchi yili gullash va urug‘ berish uchun sarflanadi. Tayanch ildizlar poyadan chiqqan qo‘shimcha ildizlar bo‘lib, o‘simlikni tik tutib turadi: makkajo‘xori va oq jo‘xorida poyaning pastki bo‘g‘imlaridan chiqadi. Tropik o‘rmonlarda ayrim o‘simliklarning havo ildizlari bor; masalan, banyan daraxtining shoxlaridan osilib tushgan ildizlar yerga yetib, qo‘shimcha tayanchga aylanadi. Ildizning shakli o‘zgarsa ham, uning kelib chiqishi o‘zgarmaydi.
Maktab devoriga chirmashib chiqqan o‘simlik poyasidan o‘sgan mayda ildizlar bilan g‘ishtga yopishib turadi. Uni sug‘urib olinsa, devorda ingichka ildizsimon iplar qolib ketadi. Bu ildizlar havoda poyadan o‘sib, o‘simlikni ushlab turadi.
Omborchi ildizmevalarni salqin joyda saqlaydi, oshpaz ularni taom uchun tanlaydi, fermer ildizmevali ekinlarni hosil uchun yetishtiradi.
Kattalar bilan sabzi yoki lavlagining kesib olingan tepa qismini, kesilgan yuzasini pastga qilib, sayoz suvli idishga qo‘ying. Bir necha kunda ko‘k novdalar chiqishini kuzating.
1-laboratoriya mashg‘uloti (ildiz turlari): gerbariy va tirik o‘simliklarda o‘q va popuk ildizni aniqlang va chizing; makkajo‘xori, qulupnay, ajriq misolida qo‘shimcha ildizlarni, sabzi, lavlagi, rediska, sholg‘om, turpda ildizmevalarni ko‘rib chizing. Xavfsizlik: ildizmevalarni pichoq bilan kattalar yordamida kesing, qo‘lni yuving, tuproqli o‘simliklarni ishlagandan so‘ng qo‘lni sovunlang.