Barglarda organik moddalarning hosil bo‘lishi
Fotosintez — yashil o‘simliklarda quyosh nuri ta’sirida va xlorofill ishtirokida anorganik moddalardan organik moddalar hosil bo‘lishi va havoga kislorod ajralishi. So‘z yunoncha «fotos» (yorug‘lik) va «sintez» (qo‘shish) so‘zlaridan olingan. Ildiz suv va mineral tuzlarni shimadi, ular poya orqali bargga keladi; karbonat angidrid gazi havodan og‘izchalar orqali kiradi. Barg eti hujayralaridagi xloroplastlarda yorug‘lik energiyasi hisobiga suv va karbonat angidriddan avval shakar, so‘ng kraxmal hosil bo‘ladi, kislorod esa og‘izchalar orqali havoga chiqadi. Qisqacha: karbonat angidrid + suv — (yorug‘lik, xlorofill) → organik modda (shakar) + kislorod; kimyoviy yozuvda 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂. Shakar suvda eriydi va elaksimon naylar orqali hamma organlarga tarqaladi, ortig‘i urug‘, meva, ildiz va tugunakda zaxira bo‘lib to‘planadi. Yashil o‘simliklar avtotrof organizmlar: ular yorug‘lik energiyasini organik moddalarga aylantiradi, boshqa tirik mavjudotlar esa shu moddalar va kisloroddan foydalanadi. Yorug‘lik, harorat, suv, tuzlar va CO₂ yetarli bo‘lsa, ko‘p organik modda hosil bo‘ladi — shuning uchun issiqxonalarda sharoit sun’iy yaratiladi. Rus olimi K. Timiryazev fotosintezni chuqur o‘rgangan.
Tajriba (o‘qituvchi bilan): bargni qora qog‘oz bilan qisman yopib yorug‘da 1–2 kun saqlang; so‘ng bargni uzib, issiq suv hammomida spirtda (faqat o‘qituvchi, ochiq olovsiz!) rangsizlantiring, suv bilan chayib, yod eritmasi tomizing. Natijani chizing. Qo‘shimcha: akvariumdagi elodeya yorug‘da pufakchalar (kislorod) chiqarishini kuzating. Xavfsizlik: spirt yonuvchan — olovdan uzoqroq, faqat o‘qituvchi ishlatadi, bug‘ini nafas olmang; yod ichilmaydi, kiyimni dog‘laydi; quyosh nurini lupa bilan yig‘ib qo‘ymang.