ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

Poyalar xilma-xilligi va kurtak

Darslar 11–12 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
11

Poyalarning xilma-xilligi

Darslik: 28–29-betlar
MaqsadPoyalarning turlarini (yog‘och va o‘t poya; tik, ko‘tarilib o‘suvchi, o‘raluvchi, ilashuvchi, yoyiluvchi, o‘rmalovchi) farqlash.
Yangi so‘zlar
yog‘och poya · woody stemo‘t poya · herbaceous stemgajak · tendrilo‘rmalovchi poya · creeping stem
Tushuntirish

Poya o‘simlik turi va o‘sish sharoitiga qarab turlicha bo‘ladi. Ichki tuzilishiga ko‘ra poyalar yog‘och (terak, qayrag‘och) va o‘t poyaga (arpa, ituzum) bo‘linadi; yog‘och poyada har yili yangi kurtaklardan o‘sish davom etadi va ko‘p yillik yerusti qismi hosil bo‘ladi, o‘t poyaning yerusti qismi ko‘pincha bir mavsum yashaydi. O‘sish yo‘nalishiga ko‘ra: tik o‘suvchi (terak, bug‘doy), ko‘tarilib o‘suvchi (sebarga), o‘raluvchi — tayanchga o‘ralib o‘sadi (qo‘ypechak, karnaygul), ilashuvchi — gajaklari bilan yopishadi (tok, no‘xat), yoyilib o‘suvchi (qovun, tarvuz, bodring) va o‘rmalovchi — yer bo‘ylab yotib bo‘g‘imlaridan qo‘shimcha ildiz chiqaradi (qulupnay, g‘ozpanja). Poyalar shoxlangan (olma, yong‘oq) yoki shoxlanmagan (palma) bo‘lishi mumkin. Poyalar shaklining xilma-xilligi bir maydonda ko‘p tur birga o‘sishiga imkon beradi: o‘simliklar yorug‘likka turli yo‘l bilan chiqadi.

Tik: terak,bug‘doyKo‘tarilibo‘suvchi:sebargaO‘raluvchi:karnaygulIlashuvchiYoyilibo‘suvchi: qovun,bodringO‘rmalovchi:g‘ozpanjaPoyaning o‘sishyo‘nalishi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kattalardan biri loviya ekilgan qator yoniga uzun tayoqlar qadaydi. Loviya poyasi tayoqlarga o‘ralib yuqoriga ko‘tariladi, shunda barglar yerdan baland turib quyosh oladi va dukkaklarni terish ham oson bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Dehqon ekinlar uchun suyanchiq yoki shpaler quradi, bog‘bon gulli chirmashuvchi o‘simliklarni devorga yo‘naltiradi, landshaft bezovchisi o‘simlik shakliga qarab joy tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uy yaqinidagi devor, panjara yoki simga chirmashgan o‘simlikka qarang: u nimaga tayanib turibdi va tayanchsiz nima bo‘lardi? Faqat kuzating, tortmang.

Namunalar
Tok va no‘xat gajaklari bilan tayanchga ilashib ko‘tariladi; qo‘ypechak esa poyasining o‘zi bilan tayanchga o‘raladi.
Qulupnay uzun o‘rmalovchi poyalar (mo‘ylovlar) chiqaradi; ularning bo‘g‘imlarida ildiz hosil bo‘lib, yangi o‘simlik paydo bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Poya turini top»: maktab hovlisi yoki rasm to‘plamida 8 ta o‘simlikni toping va jadvalga yozing: nomi — poya turi (tik, o‘raluvchi, ilashuvchi, o‘rmalovchi…). Xavfsizlik: zaharli yoki tikanli o‘simliklarga qo‘l tegizmang (masalan, tikanli butalar), hamma o‘simlikni ko‘rib tanishing, tatib ko‘rmang.

Mashq
1
Yog‘och va o‘t poyaning farqi nima? Har biriga misol keltiring.
2
Tok, qo‘ypechak va qulupnay poyasi qanday o‘sadi?
3
Ilashuvchi va o‘raluvchi poyaning farqi nimada?
4
Nima uchun poyalarning turli shakli o‘simliklarga foyda beradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNovvot uchun idishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →