Barglarning tashqi tuzilishi
Barg — novdaning yon vegetativ organi. U fotosintez qiladi, suv bug‘latadi (transpiratsiya), gaz almashinuvida qatnashadi, ba’zi o‘simliklarda vegetativ ko‘payishga ham xizmat qiladi. Barg odatda barg yaprog‘i va barg bandidan iborat; ba’zi o‘simliklarda band tagida yon bargchalar ham bo‘ladi. Olma, o‘rik, terak, yong‘oq, tok, qovun kabilarning bargi bandli; lola, bug‘doy, makkajo‘xori, arpa, sholining bargi bandsiz bo‘lib, poyaga yaprog‘ining pastki qismi bilan birikadi. Yaproqdagi tomirlar shoxlanishiga ko‘ra tomirlanish turlari bor: parallel va yoysimon (bir urug‘pallali o‘simliklarda: bug‘doy, makkajo‘xori), patsimon va panjasimon (to‘rsimon) (ikki urug‘pallalilarda: olma, terak, chinor, g‘o‘za). Tomirlar bo‘ylab poyadan suv va mineral moddalar barg etiga keladi, bargda hosil bo‘lgan organik moddalar esa poyaga o‘tadi. Tomirlanish o‘simlik turini aniqlashda muhim belgi.
| Tomirlanish | Tomirlar shoxlanishi |
|---|---|
| Parallel | tomirlar bir-biriga parallel |
| Yoysimon | tomirlar yoy shaklida |
| Patsimon | o‘rtada asosiy tomir, undan yon tomirlar |
| Panjasimon | asosdan bir nechta yirik tomir yelpig‘ichdek |
Oshxonada kattalar tok bargini yuvib, ichiga guruch solib o‘raydi. Barg yaxlit qoladi, chunki tomirlari uni yirtilishdan saqlaydi. U yupqa, lekin baquvvat.
Oshpaz bargni o‘rash uchun tanlaydi, botanik bargning shakli va tomirlanishi bo‘yicha o‘simlikni aniqlaydi, rassom barg chizmasini aniq chizadi.
Yerga tushgan bargni olib, derazaga yoki osmonga qarshi tuting va tomirlar naqshini ko‘ring. Ular qanday tarqalgan?
3-laboratoriya mashg‘uloti (bargning tashqi tuzilishi): tarqatilgan barglar, gerbariy va xona o‘simliklarida bandli va bandsiz barglarni aniqlang, tomirlanish turini lupada ko‘ring (parallel, yoysimon, patsimon, panjasimon), 4–5 xil bargni daftarga chizing va qismlarini belgilang. Xavfsizlik: tikanli va noma’lum o‘simlik barglariga tegmang, bargni tatib ko‘rmang, ishdan so‘ng qo‘lni yuving; lupadan quyoshga qaramang.