Darslar 1–3 · 3 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
2
Gulli o‘simliklar bilan umumiy tanishish
Darslik: 7-bet
MaqsadGulli o‘simliklarning organlarini (vegetativ va generativ) ajratish va ularning xilma-xilligini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
vegetativ organlar · vegetative organs (root, stem, leaf)generativ organlar · generative organs (flower, fruit, seed)moslashish · adaptationirsiylanish · heredity
Tushuntirish
Gulli o‘simliklar o‘simliklar dunyosining eng ko‘p turli guruhi bo‘lib, ularning yuz minglab turi bor (darslikda 250 mingdan ortiq deyilgan). Ularning tanasi ildiz, poya, barg, gul, meva va urug‘dan iborat. Ildiz, poya va barg o‘sish va oziqlanishni ta’minlaydi, shuning uchun ular vegetativ organlar (lotincha «vegetatio» — o‘sish) deyiladi. Gul, meva va urug‘ ko‘payishni ta’minlaydi, ularni generativ organlar (lotincha «generare» — yaratmoq) deb ataymiz. Ekologik sharoit million yillar davomida o‘zgargan; o‘simliklar yangi muhitga moslashgan, foydali belgilar esa irsiylanib mustahkamlangan, moslasha olmaganlari yo‘qolib ketgan. Shu sababli saksovul issiq qumda, nilufar suvda, archa tog‘da o‘sa oladi.
Muhit sharoiti o‘zgaradi→O‘simlik yangi muhitga moslashadi→Foydali belgilar irsiylanib mustahkamlanadi
Namunalar
Nilufarning poyasi suv ostida, guli suv yuzasida ochiladi — suvda o‘sishga moslashish. Saksovulning barglari juda kichik, suvni kam bug‘latadi — issiq cho‘lga moslashish.
Sumatra orolidagi rafleziyaning guli diametri 1 m ga yetadi — dunyodagi eng yirik gullardan biri. Seyshel palmasining yong‘og‘i og‘irligi 25 kg ga yetadi.
Sinfda faoliyat
«Organ-vazifa» o‘yini: o‘qituvchi organ nomini aytadi (ildiz, gul, barg, meva…), o‘quvchilar «vegetativ» yoki «generativ» deb qo‘l ko‘tarib javob beradi va vazifasini bitta gap bilan aytadi.
Mashq
1
Gulli o‘simlikning qaysi organlari vegetativ, qaysilari generativ?