ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

Botanika, gulli o‘simliklar va hayotiy shakllar

Darslar 1–3 · 3 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
2

Gulli o‘simliklar bilan umumiy tanishish

Darslik: 7-bet
MaqsadGulli o‘simliklarning organlarini (vegetativ va generativ) ajratish va ularning xilma-xilligini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
vegetativ organlar · vegetative organs (root, stem, leaf)generativ organlar · generative organs (flower, fruit, seed)moslashish · adaptationirsiylanish · heredity
Tushuntirish

Gulli o‘simliklar o‘simliklar dunyosining eng ko‘p turli guruhi bo‘lib, ularning yuz minglab turi bor (darslikda 250 mingdan ortiq deyilgan). Ularning tanasi ildiz, poya, barg, gul, meva va urug‘dan iborat. Ildiz, poya va barg o‘sish va oziqlanishni ta’minlaydi, shuning uchun ular vegetativ organlar (lotincha «vegetatio» — o‘sish) deyiladi. Gul, meva va urug‘ ko‘payishni ta’minlaydi, ularni generativ organlar (lotincha «generare» — yaratmoq) deb ataymiz. Ekologik sharoit million yillar davomida o‘zgargan; o‘simliklar yangi muhitga moslashgan, foydali belgilar esa irsiylanib mustahkamlangan, moslasha olmaganlari yo‘qolib ketgan. Shu sababli saksovul issiq qumda, nilufar suvda, archa tog‘da o‘sa oladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bozorda sotuvchi turp, ko‘k piyoz va olma qo‘ygan. Turpda ildiz, ko‘k piyozda barg, olmada meva yeyiladi. Bitta bozor peshtaxtasida o‘simlikning turli organlari yonma-yon turibdi.

Kim ishlatadi

Oshpaz qaysi qismi yeyilishini biladi, agronom ildiz yoki mevaga qarab parvarishni tanlaydi, bog‘bon gullagan novdani ajratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Kechki ovqatda stoldagi 3 ta o‘simlik mahsulotini ayting: har birida o‘simlikning qaysi qismi (ildiz, poya, barg, meva, urug‘) yeyilayotganini taxmin qiling.

Namunalar
Nilufarning poyasi suv ostida, guli suv yuzasida ochiladi — suvda o‘sishga moslashish. Saksovulning barglari juda kichik, suvni kam bug‘latadi — issiq cho‘lga moslashish.
Sumatra orolidagi rafleziyaning guli diametri 1 m ga yetadi — dunyodagi eng yirik gullardan biri. Seyshel palmasining yong‘og‘i og‘irligi 25 kg ga yetadi.
Sinfda faoliyat

«Organ-vazifa» o‘yini: o‘qituvchi organ nomini aytadi (ildiz, gul, barg, meva…), o‘quvchilar «vegetativ» yoki «generativ» deb qo‘l ko‘tarib javob beradi va vazifasini bitta gap bilan aytadi.

Mashq
1
Gulli o‘simlikning qaysi organlari vegetativ, qaysilari generativ?
2
Gulli o‘simliklarning hammasi ham har yili gullab meva beradimi?
3
Sizning yashash joyingizda o‘sadigan ikkita o‘simlikning moslashishiga misol keltiring.
4
Nima uchun o‘zgargan sharoitga moslasha olmagan o‘simliklar yo‘qolib ketgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYosh tadqiqotchilar klubiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →