ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

Botanika, gulli o‘simliklar va hayotiy shakllar

Darslar 1–3 · 3 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
3

O‘simliklarning hayotiy shakllari

Darslik: 8–11-betlar
MaqsadO‘simliklarning hayotiy shakllarini ajratish va har biriga misol keltirish.
Yangi so‘zlar
daraxt · treebuta · shrubyarimbuta · subshrub (semi-shrub)bir yillik, ikki yillik, ko‘p yillik o‘tlar · annual, biennial and perennial herbs
Tushuntirish

O‘simliklarning tashqi muhitga moslashgan tashqi ko‘rinishi hayotiy shakl deyiladi. Daraxt — bitta yo‘g‘on yog‘ochlashgan tanali, baland bo‘yli ko‘p yillik o‘simlik (olma, o‘rik, yong‘oq, terak). Buta bir nechta yog‘ochlashgan poyaga ega ko‘p yillik o‘simlik (na’matak, anor, qoraqat). Yarimbutaning poyasi faqat pastki qismida yog‘ochlashgan, yashil yuqori qismi qishda qurib qoladi (shuvoq, izen, sarsazan). Ko‘p yillik o‘tlarning yer ustki qismi qishda qurib, kurtaklari yer ostida qishlaydi (beda, qoqio‘t, lola). Ikki yillik o‘tlar birinchi yili vegetativ organlar hosil qilib zaxira to‘playdi, ikkinchi yili gullab meva beradi (sabzi, lavlagi, karam). Bir yillik o‘tlar bir yil ichida unib, gullab, meva tugib, hayotini tugatadi (bug‘doy, g‘o‘za, kungaboqar, pomidor).

Daraxt: olma,terakButa: na’matak,qoraqatYarimbuta:sarsazanKo‘p yillik o‘t:beda, lolaIkki yillik o‘t:karamBir yillik o‘t:bug‘doy, g‘o‘zaHayotiy shakllar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla bog‘ida odamlar atirgul butasini har bahorda ancha qisqartirib qirqadi, olma daraxtining esa faqat shoxlarini siyraklashtiradi. Daraxt va buta har xil o‘sgani uchun parvarishi ham farq qiladi: daraxtning baland shoxlariga yetish qiyin, butaga esa yerdan turib ishlov berish mumkin.

Kim ishlatadi

Landshaft bezovchisi hovliga mos o‘simlik tanlaydi, fermer bog‘ yoki ekinzor rejasini tuzadi, botanik o‘simliklarni shakliga qarab guruhlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yo‘lda bitta daraxt va bitta butani toping va ikkalasining tub qismida yerdan nechta asosiy yog‘ochlashgan poya chiqqanini sanang. Faqat qarang, tanimagan o‘simlikka tegmang.

Namunalar
Sabzi — ikki yillik: birinchi yili barg va to‘q sariq ildizmeva hosil qiladi, uni qishda saqlaymiz; urug‘ olish uchun ikkinchi yili ekilgan ildizmevadan gul poyasi o‘sadi.
Shuvoq (Artemisia) — yarimbuta; beda (Medicago sativa) — ko‘p yillik o‘t; na’matak (Rosa canina) — buta; terak (Populus) — daraxt.
Sinfda faoliyat

«Hayotiy shakl sayri»: sinfni 6 guruhga bo‘ling. Har bir guruh o‘z hayotiy shakli uchun maktab hovlisi yoki rasmlardan 3 ta misol topadi va doskaga yozadi. Eng to‘g‘ri va xilma-xil ro‘yxat g‘olib.

Mashq
1
Daraxt va butaning asosiy farqi nima?
2
Quyidagilarni guruhlang: kungaboqar, sabzi, anor, izen, qoqio‘t, chinor.
3
Ikki yillik o‘simlik ikkinchi yili nima qiladi?
4
Nima uchun madaniy o‘simliklarning ko‘pchiligi bir yillik o‘tlar?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYosh tadqiqotchilar klubiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →