O‘simliklarning hayotiy shakllari
O‘simliklarning tashqi muhitga moslashgan tashqi ko‘rinishi hayotiy shakl deyiladi. Daraxt — bitta yo‘g‘on yog‘ochlashgan tanali, baland bo‘yli ko‘p yillik o‘simlik (olma, o‘rik, yong‘oq, terak). Buta bir nechta yog‘ochlashgan poyaga ega ko‘p yillik o‘simlik (na’matak, anor, qoraqat). Yarimbutaning poyasi faqat pastki qismida yog‘ochlashgan, yashil yuqori qismi qishda qurib qoladi (shuvoq, izen, sarsazan). Ko‘p yillik o‘tlarning yer ustki qismi qishda qurib, kurtaklari yer ostida qishlaydi (beda, qoqio‘t, lola). Ikki yillik o‘tlar birinchi yili vegetativ organlar hosil qilib zaxira to‘playdi, ikkinchi yili gullab meva beradi (sabzi, lavlagi, karam). Bir yillik o‘tlar bir yil ichida unib, gullab, meva tugib, hayotini tugatadi (bug‘doy, g‘o‘za, kungaboqar, pomidor).
Mahalla bog‘ida odamlar atirgul butasini har bahorda ancha qisqartirib qirqadi, olma daraxtining esa faqat shoxlarini siyraklashtiradi. Daraxt va buta har xil o‘sgani uchun parvarishi ham farq qiladi: daraxtning baland shoxlariga yetish qiyin, butaga esa yerdan turib ishlov berish mumkin.
Landshaft bezovchisi hovliga mos o‘simlik tanlaydi, fermer bog‘ yoki ekinzor rejasini tuzadi, botanik o‘simliklarni shakliga qarab guruhlaydi.
Yo‘lda bitta daraxt va bitta butani toping va ikkalasining tub qismida yerdan nechta asosiy yog‘ochlashgan poya chiqqanini sanang. Faqat qarang, tanimagan o‘simlikka tegmang.
«Hayotiy shakl sayri»: sinfni 6 guruhga bo‘ling. Har bir guruh o‘z hayotiy shakli uchun maktab hovlisi yoki rasmlardan 3 ta misol topadi va doskaga yozadi. Eng to‘g‘ri va xilma-xil ro‘yxat g‘olib.