65
O‘nli kasrni o‘nli kasrga bo‘lish
Darslik: 2-qism, 65-dars, 116–120-betlar
MaqsadO‘nli kasrni o‘nli kasrga bo‘lish; 0,1, 0,01, 0,001 ga bo‘lish.
Yangi so‘zlar
bo‘linuvchi · dividendbo‘luvchi · divisorvergulni surish · moving the pointbo‘linma · quotient
Tushuntirish
O‘nli kasrga bo‘lish uchun bo‘luvchida verguldan keyin nechta raqam bo‘lsa, bo‘linuvchida ham, bo‘luvchida ham vergulni shuncha xona o‘ngga suramiz. Bunda bo‘luvchi natural son bo‘ladi va bo‘lishni o‘nli kasrni natural songa bo‘lgandek bajaramiz. Bo‘linma o‘zgarmaydi, chunki ikkala sonni bir xil marta ko‘paytirdik. Masalan, 7,28 : 1,3 = 72,8 : 13 = 5,6. Agar bo‘linuvchida raqamlar yetmasa, o‘ng tomoniga nol yoziladi: 6 : 0,4 = 60 : 4 = 15. O‘nli kasrni 0,1, 0,01, 0,001 ga bo‘lish uni 10, 100, 1000 ga ko‘paytirish bilan teng: 5,7 : 0,01 = 570.
Namunalar
2,4 : 0,15: vergulni 2 xona o‘ngga suramiz: 240 : 15 = 16. Tekshiramiz: 16 · 0,15 = 2,4.
Yuzi 7,2 cm² bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning bir tomoni 2,4 cm. Ikkinchi tomon: 7,2 : 2,4 = 72 : 24 = 3 cm.
Sinfda faoliyat
«Kartochkalar»: 5 ta bo‘lish misolini (masalan, 3,6 : 0,9) kartochkaga yozing. Orqa tomoniga vergullar surilgan ko‘rinishini (36 : 9) va javobni yozing, juft bo‘lib tekshiring.
Mashq
1
9,6 : 0,8 ni hisoblang.
12
2
0,36 : 0,12 ni hisoblang.
3
3
4,5 : 0,25 ni hisoblang.
18
4
Nima uchun vergulni ikkala sonda bir xil xona surish bo‘linmani o‘zgartirmaydi?
Ikkala son bir xil marta (10, 100, ... marta) kattalashadi; bo‘linuvchi bo‘luvchidan necha marta katta bo‘lsa, shuncha marta katta bo‘lib qoladi.