ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Natural sonlarni yaxlitlash va qo‘shish

Darslar 5–6 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
5

Natural sonlarni yaxlitlash

Darslik: 1-qism, 5-dars, 22–23-betlar
MaqsadSonlarni o‘nlar, yuzlar, minglar xonasigacha yaxlitlash; chamalash va yaxlitlashni farqlash.
Yangi so‘zlar
yaxlitlash · roundingchamalash · estimatingo‘nlik · a round tentaxminan teng (≈) · approximately equal (≈)
Tushuntirish

Sonni chamalaganda unga yaqin bo‘lgan kichik yoki katta o‘nlikdan (yuzlikdan, minglikdan) birortasi olinadi. Yaxlitlaganda esa songa eng yaqin o‘nlik (yuzlik, minglik) olinadi. Buning uchun son ikki qo‘shni o‘nlik orasida joylashtirilib, qaysi biriga yaqinligi aniqlanadi. Agar son ikkala o‘nlikdan bir xil uzoqlikda bo‘lsa, katta o‘nlik olinadi: 65 ≈ 70. Yaxlitlangan son asl songa teng emas, shuning uchun «≈» belgisi yoziladi va «taxminan teng» deb o‘qiladi.

60657065
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla bayramiga kelganlar soni 2 874 ta bo‘ldi. Afishada «taxminan» deb yuzlargacha yaxlitlangan son yoziladi: 2 800 < 2 874 < 2 900, 2 874 dan 2 900 gacha 26, 2 800 gacha 74 bor, shuning uchun 2 874 ≈ 2 900.

Kim ishlatadi

Muxbir sonlarni yaxlitlab xabar beradi, quruvchi materialni taxminan hisoblaydi, tashkilotchi mehmonlar sonini taxmin qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Uy raqami, sahifa raqami yoki yo‘l belgisidan uchta son toping va ularni eng yaqin o‘nlikka yaxlitlang.

Namunalar
3 4603 4703 462
3 462 ni o‘nlar xonasigacha yaxlitlaymiz: 3 460 < 3 462 < 3 470 va 3 462 − 3 460 = 2, 3 470 − 3 462 = 8. 2 < 8, shuning uchun 3 462 ≈ 3 460.
8 4008 4508 5008 450
8 450 ni yuzlar xonasigacha yaxlitlaymiz: 8 400 < 8 450 < 8 500; son ikkalasidan 50 ta uzoqlikda. Bir xil uzoqlikda katta yuzlik olinadi: 8 450 ≈ 8 500.
Sinfda faoliyat

«Bozor narxlari»: bolalar 4 ta mahsulot narxini (masalan, 2 380 so‘m, 7 940 so‘m) yuzlar xonasigacha yaxlitlab, «taxminan» necha so‘m to‘lashni aytadilar.

Mashq
1
8 462 ni yuzlar xonasigacha yaxlitlang.
2
15 ni o‘nlar xonasigacha yaxlitlang.
3
36 249 ni minglar xonasigacha yaxlitlang.
4
Nima uchun 450 ni yuzlar xonasigacha yaxlitlaganda 500 olinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYulduzlar kechasi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →