5
Natural sonlarni yaxlitlash
Darslik: 1-qism, 5-dars, 22–23-betlar
MaqsadSonlarni o‘nlar, yuzlar, minglar xonasigacha yaxlitlash; chamalash va yaxlitlashni farqlash.
Yangi so‘zlar
yaxlitlash · roundingchamalash · estimatingo‘nlik · a round tentaxminan teng (≈) · approximately equal (≈)
Tushuntirish
Sonni chamalaganda unga yaqin bo‘lgan kichik yoki katta o‘nlikdan (yuzlikdan, minglikdan) birortasi olinadi. Yaxlitlaganda esa songa eng yaqin o‘nlik (yuzlik, minglik) olinadi. Buning uchun son ikki qo‘shni o‘nlik orasida joylashtirilib, qaysi biriga yaqinligi aniqlanadi. Agar son ikkala o‘nlikdan bir xil uzoqlikda bo‘lsa, katta o‘nlik olinadi: 65 ≈ 70. Yaxlitlangan son asl songa teng emas, shuning uchun «≈» belgisi yoziladi va «taxminan teng» deb o‘qiladi.
Namunalar
3 462 ni o‘nlar xonasigacha yaxlitlaymiz: 3 460 < 3 462 < 3 470 va 3 462 − 3 460 = 2, 3 470 − 3 462 = 8. 2 < 8, shuning uchun 3 462 ≈ 3 460.
8 450 ni yuzlar xonasigacha yaxlitlaymiz: 8 400 < 8 450 < 8 500; son ikkalasidan 50 ta uzoqlikda. Bir xil uzoqlikda katta yuzlik olinadi: 8 450 ≈ 8 500.
Sinfda faoliyat
«Bozor narxlari»: bolalar 4 ta mahsulot narxini (masalan, 2 380 so‘m, 7 940 so‘m) yuzlar xonasigacha yaxlitlab, «taxminan» necha so‘m to‘lashni aytadilar.
Mashq
1
8 462 ni yuzlar xonasigacha yaxlitlang.
8 500
2
15 ni o‘nlar xonasigacha yaxlitlang.
20
3
36 249 ni minglar xonasigacha yaxlitlang.
36 000
4
Nima uchun 450 ni yuzlar xonasigacha yaxlitlaganda 500 olinadi?
450 soni 400 dan ham, 500 dan ham 50 ta uzoqlikda; bunday holda katta yuzlik olinadi.