ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Ikki jism harakati va iqtisodiy masalalar

Darslar 27–28 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
27

Ikki jism harakatiga doir masalalar

Darslik: 1-qism, 27-dars, 106–109-betlar
MaqsadIkki jism harakatiga doir masalalarni (uzoqlashish, yaqinlashish, quvlash) yaqinlashish va uzoqlashish tezligi bilan yechish.
Yangi so‘zlar
uzoqlashish tezligi · speed of separationyaqinlashish tezligi · speed of approachqarama-qarshi yo‘nalish · opposite directionsuchrashish · meeting
Tushuntirish

Ikki jism bir nuqtadan qarama-qarshi yo‘nalishda chiqsa, ular orasidagi masofa har soatda v₁ + v₂ ga ortadi; bu uzoqlashish tezligi. Ular bir-biriga qarab yurganda orasidagi masofa har soatda v₁ + v₂ ga kamayadi; bu yaqinlashish tezligi, uchrashish vaqti t = S : (v₁ + v₂). Bir yo‘nalishda ketayotgan va orqadagi tezroq bo‘lsa, masofa har soatda v₁ − v₂ ga qisqaradi. Orasidagi masofani shu tezlikka bo‘lib, uchrashish vaqtini topamiz. Chizma va jadval masalani tushunishga yordam beradi.

HarakatTezlik
qarama-qarshi yoki bir-biriga qarabv₁ + v₂
bir yo‘nalishda (quvish)v₁ − v₂
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uzunligi 600 m bo‘lgan ko‘chaning ikki chetidan ikki bola bir vaqtda bir-biriga qarab chiqdi: tezliklari 50 m/min va 70 m/min. Yaqinlashish tezligi 50 + 70 = 120 m/min, ular 600 : 120 = 5 minutdan so‘ng uchrashadi.

Kim ishlatadi

Dispetcher qarama-qarshi yo‘nalishdagi poyezdlar uchrashuvini rejalashtiradi, qutqaruvchi yetib borish vaqtini hisoblaydi, navigator kemalar orasidagi masofani kuzatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Parta ikki chetiga ikkita qalam qo‘ying. Ularni bir vaqtda bir-biriga qarab suring: biri har safar ikkinchisidan ikki barobar ko‘p siljisin. Ular qayerda uchrashadi: tezroq qalamga yaqinmi yoki sekinrogiga?

Namunalar
15 km/h12 km/hO
Bir joydan ikki velosipedchi qarama-qarshi yo‘nalishda 15 km/h va 12 km/h tezlik bilan ketdi. 3 soatdan keyin ular orasida (15 + 12) × 3 = 81 km.
4 km/h5 km/h36 kmAB
Orasi 36 km bo‘lgan qishloqlardan piyodalar 4 km/h va 5 km/h tezlik bilan bir-biriga qarab chiqdi: yaqinlashish tezligi 9 km/h, uchrashish 36 : 9 = 4 soatdan keyin. Quvlash: orasi 28 km, tezliklar 15 va 8 km/h bo‘lsa, 28 : (15 − 8) = 4 soat.
Sinfda faoliyat

«Ikki bola — bir yo‘lak»: ikki bola sinf yo‘lagining ikki chetidan bir-biriga qarab bir xil qadamlar bilan yuradi; sinf ular uchrashguncha nechta qadam kerakligini oldindan hisoblaydi (xavfsiz, sekin yurib).

Mashq
1
Qirg‘oqdan ikki kater qarama-qarshi yo‘nalishda 30 km/h va 40 km/h tezlik bilan 2 soat suzdi. Ular orasidagi masofa necha km?
2
Orasi 270 m bo‘lgan ikki bola bir-biriga qarab 40 m/min va 50 m/min tezlik bilan yurdi. Necha minutdan keyin uchrashadi?
3
Orasi 28 km. Orqadagi velosipedchi 15 km/h, oldingi piyoda 8 km/h bir yo‘nalishda ketmoqda. Necha soatdan keyin yetib oladi?
15 km/h8 km/h28 kmAB
4
Nima uchun qarama-qarshi yo‘nalishda tezliklar qo‘shiladi, bir yo‘nalishda esa ayriladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKashfiyotchilar kuni xaridiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →