☰ Mundarija · Matematika

Aralash sonlar

Darslar 47–48 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
47

Aralash sonlar

Darslik: 2-qism, 47-dars, 40–43-betlar
MaqsadAralash son tushunchasi; noto‘g‘ri kasrdan butun qismni ajratish va aralash sonni noto‘g‘ri kasrga aylantirish.
Yangi so‘zlar
aralash son · mixed numberbutun qism · whole partkasr qism · fractional partto‘liqsiz bo‘linma · partial quotient
Tushuntirish

Butun qismi va kasr qismi birga yozilgan son aralash son deyiladi: 2 1/3 — «ikki butun uchdan bir» deb o‘qiladi va 2 + 1/3 ni bildiradi. Noto‘g‘ri kasrdan butun qismni ajratish uchun suratni maxrajga qoldiqli bo‘lamiz: to‘liqsiz bo‘linma butun qism, qoldiq kasr qismining surati, maxraj esa o‘zgarmaydi. Masalan, 17/5: 17 : 5 = 3 (qoldiq 2), demak 17/5 = 3 2/5. Aralash sonni noto‘g‘ri kasrga aylantirish uchun butun qismni maxrajga ko‘paytiramiz, suratni qo‘shamiz va maxrajni o‘z holicha yozamiz. Masalan, 4 3/7 = (4 · 7 + 3)/7 = 31/7.

Namunalar
41/6: 41 : 6 = 6 (qoldiq 5), shuning uchun 41/6 = 6 5/6.
5 2/9 = (5 · 9 + 2)/9 = 47/9. Tekshiramiz: 47 : 9 = 5 (qoldiq 2), ya’ni 5 2/9.
Sinfda faoliyat

«Tortlar»: 3 ta doira chizib, har birini 4 ga bo‘ling. 11 ta chorak ulushni bo‘yab, nechta butun doira va yana nechta ulush bo‘yalganini sanang (11/4 = 2 3/4).

Mashq
1
29/6 ning butun qismini ajrating.
2
6 7/10 ni noto‘g‘ri kasr shaklida yozing.
3
19 : 4 ni aralash son ko‘rinishida yozing.
4
Nima uchun 3 1/2 = 7/2?