ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Aralash sonlar

Darslar 47–48 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
47

Aralash sonlar

Darslik: 2-qism, 47-dars, 40–43-betlar
MaqsadAralash son tushunchasi; noto‘g‘ri kasrdan butun qismni ajratish va aralash sonni noto‘g‘ri kasrga aylantirish.
Yangi so‘zlar
aralash son · mixed numberbutun qism · whole partkasr qism · fractional partto‘liqsiz bo‘linma · partial quotient
Tushuntirish

Butun qismi va kasr qismi birga yozilgan son aralash son deyiladi: 2 1/3 — «ikki butun uchdan bir» deb o‘qiladi va 2 + 1/3 ni bildiradi. Noto‘g‘ri kasrdan butun qismni ajratish uchun suratni maxrajga qoldiqli bo‘lamiz: to‘liqsiz bo‘linma butun qism, qoldiq kasr qismining surati, maxraj esa o‘zgarmaydi. Masalan, 17/5: 17 : 5 = 3 (qoldiq 2), demak 17/5 = 3 2/5. Aralash sonni noto‘g‘ri kasrga aylantirish uchun butun qismni maxrajga ko‘paytiramiz, suratni qo‘shamiz va maxrajni o‘z holicha yozamiz. Masalan, 4 3/7 = (4 · 7 + 3)/7 = 31/7.

Qismlarni bosib bo‘yang

11/4 = 2 3/4 = 2,75

Noto‘g‘ri kasr: surat maxrajdan kichik emas

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Har bir shishada 1/2 litr suv bor. 7 ta shishada 7/2 litr bo‘ladi. 7 : 2 = 3 (qoldiq 1), demak 7/2 = 3 1/2 litr, ya’ni 3 litr va yarim litr.

Kim ishlatadi

Oshpaz retseptda aralash sonlardan foydalanadi, tikuvchi mato uzunligini butun va kasr qism bilan yozadi, savdo xodimi og‘irlikni butun birlik va qism bilan aytadi.

Bugun sinab ko‘ring

Do‘stingiz sizga 13 ta yarim varaq berdi, deb tasavvur qiling. Bu nechta butun varaq va qancha ortiqcha? Aralash son bilan yozing.

Namunalar
5676 5/6
41/6: 41 : 6 = 6 (qoldiq 5), shuning uchun 41/6 = 6 5/6.
4565 2/9
5 2/9 = (5 · 9 + 2)/9 = 47/9. Tekshiramiz: 47 : 9 = 5 (qoldiq 2), ya’ni 5 2/9.
Sinfda faoliyat

«Tortlar»: 3 ta doira chizib, har birini 4 ga bo‘ling. 11 ta chorak ulushni bo‘yab, nechta butun doira va yana nechta ulush bo‘yalganini sanang (11/4 = 2 3/4).

Mashq
1
29/6 ning butun qismini ajrating.
2
6 7/10 ni noto‘g‘ri kasr shaklida yozing.
3
19 : 4 ni aralash son ko‘rinishida yozing.
4
Nima uchun 3 1/2 = 7/2?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinf baliqchasi jadvaliHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →