Aralash sonlar
Butun qismi va kasr qismi birga yozilgan son aralash son deyiladi: 2 1/3 — «ikki butun uchdan bir» deb o‘qiladi va 2 + 1/3 ni bildiradi. Noto‘g‘ri kasrdan butun qismni ajratish uchun suratni maxrajga qoldiqli bo‘lamiz: to‘liqsiz bo‘linma butun qism, qoldiq kasr qismining surati, maxraj esa o‘zgarmaydi. Masalan, 17/5: 17 : 5 = 3 (qoldiq 2), demak 17/5 = 3 2/5. Aralash sonni noto‘g‘ri kasrga aylantirish uchun butun qismni maxrajga ko‘paytiramiz, suratni qo‘shamiz va maxrajni o‘z holicha yozamiz. Masalan, 4 3/7 = (4 · 7 + 3)/7 = 31/7.
Har bir shishada 1/2 litr suv bor. 7 ta shishada 7/2 litr bo‘ladi. 7 : 2 = 3 (qoldiq 1), demak 7/2 = 3 1/2 litr, ya’ni 3 litr va yarim litr.
Oshpaz retseptda aralash sonlardan foydalanadi, tikuvchi mato uzunligini butun va kasr qism bilan yozadi, savdo xodimi og‘irlikni butun birlik va qism bilan aytadi.
Do‘stingiz sizga 13 ta yarim varaq berdi, deb tasavvur qiling. Bu nechta butun varaq va qancha ortiqcha? Aralash son bilan yozing.
«Tortlar»: 3 ta doira chizib, har birini 4 ga bo‘ling. 11 ta chorak ulushni bo‘yab, nechta butun doira va yana nechta ulush bo‘yalganini sanang (11/4 = 2 3/4).