☰ Mundarija · Matematika

O‘nli kasrlar

Darslar 56–57 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
56

O‘nli kasrlar

Darslik: 2-qism, 56-dars, 76–79-betlar
MaqsadO‘nli kasr tushunchasi; o‘nli kasrni o‘qish va yozish; o‘nli kasrni oddiy kasr bilan almashtirish.
Yangi so‘zlar
o‘nli kasr · decimal fractionvergul · decimal commao‘ndan birlar xonasi · tenths placeyuzdan birlar xonasi · hundredths place
Tushuntirish

Maxraji 10, 100, 1000 va hokazo bo‘lgan kasrlar o‘nli kasrlar deyiladi. Ular maxrajsiz yoziladi: avval butun qism, so‘ng vergul, undan keyin kasr qismining surati. Masalan, 7 3/10 = 7,3, 5 7/100 = 5,07. Maxrajdagi nollar soni verguldan keyingi raqamlar soniga teng bo‘lishi kerak, shuning uchun kerak bo‘lsa suratning oldiga nol qo‘yiladi: 4 7/1000 = 4,007. To‘g‘ri kasrda butun qism 0 bo‘ladi: 35/100 = 0,35. Verguldan keyingi birinchi xona o‘ndan birlar, ikkinchisi yuzdan birlar, uchinchisi mingdan birlar xonasi deyiladi. 8,52 «8 butun yuzdan 52» deb o‘qiladi.

Namunalar
3 m 25 cm = 3 m + 25/100 m = 3 25/100 m = 3,25 m. 6 kg 40 g = 6 40/1000 kg = 6,040 kg = 6,04 kg.
0,09 = 9/100, 12,5 = 12 5/10, 2,003 = 2 3/1000. Nol muhim: 0,09 va 0,9 teng emas.
Sinfda faoliyat

«Chizg‘ich o‘nli kasri»: chizg‘ich bilan 4 ta narsa (qalam, o‘chirg‘ich va h.k.) uzunligini cm va mm da o‘lchang, so‘ng santimetrda o‘nli kasr bilan yozing (masalan, 13 cm 6 mm = 13,6 cm).

Mashq
1
2 m 7 cm ni metrda o‘nli kasr bilan yozing.
2
9/100 ni o‘nli kasr ko‘rinishida yozing.
3
4,015 kg ni kg va g da ifodalang.
4
Nima uchun 0,5 va 0,05 teng emas?