Fazoviy shakllar. Ko‘pyoqlar
Yassi shakllar bitta tekislikda yotadi, fazoviy shakllar (jismlar) esa uch o‘lchamli bo‘ladi. Chegarasi yassi ko‘pburchaklardan iborat jism ko‘pyoq deyiladi. Ko‘pburchaklar ko‘pyoqning yoqlari, ularning tomonlari qirralari, uchlari esa ko‘pyoqning uchlari deyiladi. Prizmaning ikki yog‘i (asoslari) teng ko‘pburchak, qolgan yon yoqlari to‘rtburchaklardir. Piramidaning bir yog‘i (asosi) ko‘pburchak, yon yoqlari esa bitta umumiy uchga ega uchburchaklardir. Silindr, konus va shar ko‘pyoq emas, chunki ularning chegarasida yassi ko‘pburchaklar yo‘q; sharning sirti sfera deyiladi.
| Ko‘pyoq | Yoq | Qirra | Uch |
|---|---|---|---|
| uchburchakli prizma | 5 | 9 | 6 |
| to‘rtburchakli piramida | 5 | 8 | 5 |
| kub | 6 | 12 | 8 |
Bozorda qovunlar dumalab ketmasligi uchun taglikka qo‘yiladi, choy qutilari esa tekis yoqlari va to‘g‘ri qirralari bilan ustma-ust mustahkam turadi. Yoqlari, qirralari va uchlari bor shakllar (ko‘pyoqlilar) yig‘ish va saqlash uchun qulay.
Qadoqlovchi mahsulot uchun mos quti shaklini tanlaydi, me’mor binoning ko‘pyoqli shakllarini loyihalaydi, haykaltarosh tekis yoqli shakllar yasaydi.
Kitob yoki qutini oling va uning yoqlari, qirralari va uchlarini tekkizib bittalab sanang. Keyin to‘p bilan ham shunday qiling va farqini ayting.
«Uydagi jismlar»: uyingizdagi 6 ta jismni (quti, to‘p, shisha, banka, sharbat paketi va h.k.) topib, ularni «ko‘pyoq» va «ko‘pyoq emas» guruhlariga ajrating.