ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Murakkab masalalar va amallar tartibi

Darslar 17–18 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
17

Murakkabroq masalalarni yechish

Darslik: 1-qism, 17-dars, 66–69-betlar
MaqsadMurakkabroq matnli masalalarni tenglashtirish usuli va tenglama tuzish yordamida yechish.
Yangi so‘zlar
tenglashtirish usuli · equalizing methodmodel-sxema · diagram modelhissa · share (part)faraz qilish usuli · assumption method
Tushuntirish

Murakkabroq masalani ikki yo‘l bilan yechish mumkin. Tenglashtirish usulida kattaroq qismdan ortig‘ini olib tashlaymiz, qismlar tenglashadi va qolgan yig‘indi teng bo‘linadi. Tenglama usulida kichik qismni x deb belgilab, boshqa qismlarni x orqali yozamiz va sxema chizib tenglama tuzamiz: x + (x + 12) = 80 yoki x + 4x = 150. «2 hissa va 3 hissa» kabi masalalarda bir hissani x deb olib, 2x + 3x = 5x yig‘indisini tuzamiz. Faraz qilish usulida avval hamma jonivorlar bir xil turdagi deb faraz qilinadi, so‘ng farq tuzatiladi. Har doim topilgan javobni masala sharti bo‘yicha tekshiramiz.

kichikxkattaxfarq
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yuguruvchi shanba kuni juma kunidagidan ikki barobar uzoq yugurdi, ikki kunda jami 12 km. Tenglama: x + 2x = 12, 3x = 12, x = 4. Juma kuni 4 km, shanba kuni 8 km. Tekshiramiz: 4 + 8 = 12.

Kim ishlatadi

Rejalashtiruvchi yig‘indini qismlarga taqsimlaydi, hisobchi xarajatni nisbatda bo‘ladi, muhandis noma’lumni tenglama orqali topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Do‘stingiz uchun topishmoq tuzing: «Ikki son yig‘indisi 30, biri ikkinchisidan 4 ta ko‘p». Tenglashtirib yeching va tekshiring.

Namunalar
1-sinfx42-sinfx
Ikki sinfda jami 62 o‘quvchi, birinchisida 4 tasi ko‘p. Tenglashtiramiz: 62 − 4 = 58, 58 : 2 = 29. Demak, 29 va 33. Tekshirish: 29 + 33 = 62.
1-haftax2-haftaxxxx
Ikki haftada 200 ta daftar sotildi, ikkinchi haftada birinchisidan 4 marta ko‘p. x + 4x = 200, 5x = 200, x = 40. Birinchi haftada 40 ta, ikkinchisida 160 ta.
Sinfda faoliyat

«Sxema chizamiz»: guruhlar masalani o‘qib, kesmalar bilan model-sxema chizadilar, so‘ng tenglama tuzib, yechadilar va javobni tekshiradilar.

Mashq
1
Ikki bo‘lak simning uzunligi jami 90 m, ikkinchisi birinchisidan 18 m uzun. Birinchisi necha metr?
2
x + 4x = 275 tenglamani yeching.
3
Un va shakar 3 : 2 hissa nisbatda aralashtirildi, aralashma 1 000 g. Shakar necha gramm?
unununshakarshakar1 000 g
4
Nima uchun tenglashtirish usulida yig‘indidan farqni ayirib, 2 ga bo‘lamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliO‘yinchoq qutilari uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →