17
Murakkabroq masalalarni yechish
Darslik: 1-qism, 17-dars, 66–69-betlar
MaqsadMurakkabroq matnli masalalarni tenglashtirish usuli va tenglama tuzish yordamida yechish.
Yangi so‘zlar
tenglashtirish usuli · equalizing methodmodel-sxema · diagram modelhissa · share (part)faraz qilish usuli · assumption method
Tushuntirish
Murakkabroq masalani ikki yo‘l bilan yechish mumkin. Tenglashtirish usulida kattaroq qismdan ortig‘ini olib tashlaymiz, qismlar tenglashadi va qolgan yig‘indi teng bo‘linadi. Tenglama usulida kichik qismni x deb belgilab, boshqa qismlarni x orqali yozamiz va sxema chizib tenglama tuzamiz: x + (x + 12) = 80 yoki x + 4x = 150. «2 hissa va 3 hissa» kabi masalalarda bir hissani x deb olib, 2x + 3x = 5x yig‘indisini tuzamiz. Faraz qilish usulida avval hamma jonivorlar bir xil turdagi deb faraz qilinadi, so‘ng farq tuzatiladi. Har doim topilgan javobni masala sharti bo‘yicha tekshiramiz.
Namunalar
Ikki sinfda jami 62 o‘quvchi, birinchisida 4 tasi ko‘p. Tenglashtiramiz: 62 − 4 = 58, 58 : 2 = 29. Demak, 29 va 33. Tekshirish: 29 + 33 = 62.
Ikki haftada 200 ta daftar sotildi, ikkinchi haftada birinchisidan 4 marta ko‘p. x + 4x = 200, 5x = 200, x = 40. Birinchi haftada 40 ta, ikkinchisida 160 ta.
Sinfda faoliyat
«Sxema chizamiz»: guruhlar masalani o‘qib, kesmalar bilan model-sxema chizadilar, so‘ng tenglama tuzib, yechadilar va javobni tekshiradilar.
Mashq
1
Ikki bo‘lak simning uzunligi jami 90 m, ikkinchisi birinchisidan 18 m uzun. Birinchisi necha metr?
36
2
x + 4x = 275 tenglamani yeching.
55
3
Un va shakar 3 : 2 hissa nisbatda aralashtirildi, aralashma 1 000 g. Shakar necha gramm?
400
4
Nima uchun tenglashtirish usulida yig‘indidan farqni ayirib, 2 ga bo‘lamiz?
Katta qismdan ortiqcha farq olinsa, ikkala qism teng bo‘ladi; qolgan yig‘indi esa ikki teng qismga bo‘linadi.