ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Shkalalar, sonlar nuri va natural sonlarni taqqoslash

Darslar 3–4 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
3

Shkalalar va sonlar nuri

Darslik: 1-qism, 3-dars, 16–19-betlar
MaqsadShkala bo‘lmasining qiymatini aniqlash; massa birliklarini almashtirish; sonlar nurida sonlarni tasvirlash.
Yangi so‘zlar
shkala · scalebo‘lma · division (of a scale)sonlar nuri · number raykoordinata · coordinate
Tushuntirish

O‘lchov asboblarida (chizg‘ich, termometr, tarozi, spidometr) shkala bo‘ladi. Shkalaning bitta bo‘lmasi qiymatini topish uchun ikki qo‘shni raqamlangan belgi farqini ular orasidagi bo‘lmalar soniga bo‘lamiz. Massa birliklari: 1 kg = 1000 g, 1 q = 100 kg, 1 t = 1000 kg. Boshi O nuqtada bo‘lgan nurda birlik kesmani ketma-ket qo‘ysak, sonlar nuri hosil bo‘ladi. Nuqtaga mos son uning koordinatasi deyiladi va A(5) deb yoziladi.

012345678910A(5)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oshxonadagi tarozi shkalasida 0 va 500 g orasida 10 ta teng bo‘lma bor. Bitta bo‘lma 500 : 10 = 50 g. Strelka 7-bo‘lmada tursa, tarozi 7 · 50 = 350 g ni ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Bozorda sotuvchi mahsulotni tortadi, pochta xodimi posilka og‘irligini aniqlaydi, dehqon hosilni tonnalab hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Chizg‘ich yoki kitobdagi shkala rasmiga qarang: ikki raqam orasida nechta kichik bo‘lma bor? Bitta bo‘lma qiymatini ayting.

Namunalar
0204035
Shkalada 0 va 20 raqamlari orasida 4 ta teng bo‘lma bor. Bitta bo‘lma qiymati 20 : 4 = 5. Strelka 20 dan keyingi 3-bo‘lmada tursa, u 20 + 3 × 5 = 35 ni ko‘rsatadi.
3 t 250 kg = 3 × 1000 kg + 250 kg = 3250 kg. Sonlar nurida B(7) nuqta O dan 7 ta birlik kesma o‘ngda turadi.
Sinfda faoliyat

«Shkalani o‘qi»: doskada 0 dan 100 gacha shkala chiziladi. O‘qituvchi strelkani turli joyga qo‘yadi, bolalar avval bitta bo‘lma qiymatini, so‘ng ko‘rsatilgan sonni aytadilar.

Mashq
1
Kilogrammda ifodalang: 4 q 35 kg.
2
Shkalada 0 va 60 orasida 6 ta teng bo‘lma bor. Bitta bo‘lma qiymati nechaga teng?
3
Bo‘lmasi 5 ga teng shkalada strelka 20 dan keyingi 3-bo‘lmada turibdi. U qanday sonni ko‘rsatadi?
4
Nima uchun sonlar nurini cheksiz shkala deyish mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDevoriy rejalovchi: qaysi taqvim?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →