3
Shkalalar va sonlar nuri
Darslik: 1-qism, 3-dars, 16–19-betlar
MaqsadShkala bo‘lmasining qiymatini aniqlash; massa birliklarini almashtirish; sonlar nurida sonlarni tasvirlash.
Yangi so‘zlar
shkala · scalebo‘lma · division (of a scale)sonlar nuri · number raykoordinata · coordinate
Tushuntirish
O‘lchov asboblarida (chizg‘ich, termometr, tarozi, spidometr) shkala bo‘ladi. Shkalaning bitta bo‘lmasi qiymatini topish uchun ikki qo‘shni raqamlangan belgi farqini ular orasidagi bo‘lmalar soniga bo‘lamiz. Massa birliklari: 1 kg = 1000 g, 1 q = 100 kg, 1 t = 1000 kg. Boshi O nuqtada bo‘lgan nurda birlik kesmani ketma-ket qo‘ysak, sonlar nuri hosil bo‘ladi. Nuqtaga mos son uning koordinatasi deyiladi va A(5) deb yoziladi.
Namunalar
Shkalada 0 va 20 raqamlari orasida 4 ta teng bo‘lma bor. Bitta bo‘lma qiymati 20 : 4 = 5. Strelka 20 dan keyingi 3-bo‘lmada tursa, u 20 + 3 × 5 = 35 ni ko‘rsatadi.
3 t 250 kg = 3 × 1000 kg + 250 kg = 3250 kg. Sonlar nurida B(7) nuqta O dan 7 ta birlik kesma o‘ngda turadi.
Sinfda faoliyat
«Shkalani o‘qi»: doskada 0 dan 100 gacha shkala chiziladi. O‘qituvchi strelkani turli joyga qo‘yadi, bolalar avval bitta bo‘lma qiymatini, so‘ng ko‘rsatilgan sonni aytadilar.
Mashq
1
Kilogrammda ifodalang: 4 q 35 kg.
435
2
Shkalada 0 va 60 orasida 6 ta teng bo‘lma bor. Bitta bo‘lma qiymati nechaga teng?
10
3
Bo‘lmasi 5 ga teng shkalada strelka 20 dan keyingi 3-bo‘lmada turibdi. U qanday sonni ko‘rsatadi?
35
4
Nima uchun sonlar nurini cheksiz shkala deyish mumkin?
Nurda istalgan natural sonni tasvirlash mumkin, nur esa cheksiz davom etadi.