☰ Mundarija · Matematika

Natural sonlarni ko‘paytirish va bo‘lish

Darslar 11–12 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
11

Natural sonlarni ko‘paytirish

Darslik: 1-qism, 11-dars, 44–47-betlar
MaqsadKo‘paytirishning ma’nosini va xossalarini bilish; ko‘paytirishning guruhlash xossasidan hisoblashda foydalanish.
Yangi so‘zlar
ko‘paytma · productko‘paytuvchi · factoro‘rin almashtirish xossasi · commutative propertyguruhlash xossasi · associative property
Tushuntirish

a sonini b ga ko‘paytirish har biri a ga teng b ta qo‘shiluvchining yig‘indisini topish demakdir: a · b = a + a + ... + a. a va b ko‘paytuvchilar, a · b esa ko‘paytma deb ataladi. Ko‘paytuvchilar o‘rni almashsa, ko‘paytma o‘zgarmaydi: a · b = b · a. Guruhlash xossasi: a · (b · c) = (a · b) · c. Har qanday m uchun 1 · m = m va 0 · m = 0. Son va harfning ko‘paytmasi belgisiz yoziladi: 8 · a o‘rniga 8a, 2 · (a + b) o‘rniga 2(a + b). Qavs bo‘lmasa, ko‘paytirish chapdan o‘ngga ketma-ket bajariladi.

Namunalar
125 + 125 + 125 + 125 = 4 × 125 = 500: to‘rtta bir xil qo‘shiluvchi ko‘paytma ko‘rinishida yozildi.
25 × 17 × 4 = (25 × 4) × 17 = 100 × 17 = 1 700. Guruhlash xossasi qulay juft hosil qilishga yordam berdi.
Sinfda faoliyat

«Qatorlar va ustunlar»: bolalar sinfdagi partalarni qator va ustunlar bo‘yicha sanaydilar, so‘ng qator × ustun va ustun × qator ko‘paytmasini hisoblab, ikkisi teng ekanini ko‘radilar.

Mashq
1
38 + 38 + 38 + 38 + 38 yig‘indini ko‘paytma ko‘rinishida yozing va hisoblang.
2
Guruhlash xossasidan foydalanib hisoblang: 4 × 37 × 25.
3
1 kg olma 7 400 so‘m turadi. 6 kg olma qancha turadi?
4
Nima uchun 0 × 1 234 = 0?