58
O‘nli kasrlarni qo‘shish va ayirish
Darslik: 2-qism, 58-dars, 84–89-betlar
MaqsadO‘nli kasrlarni qo‘shish va ayirish; xona birliklari bo‘yicha yoyilma; qo‘shish qonunlari.
Yangi so‘zlar
ustun usuli · column methodxona birliklari · place valuesyoyilma · expansiono‘rin almashtirish qonuni · commutative law
Tushuntirish
O‘nli kasrlarni qo‘shish yoki ayirish uchun avval verguldan keyingi raqamlar sonini nollar bilan tenglashtiramiz. Keyin sonlarni ustun qilib yozamiz, bunda vergul verguldan tagiga tushadi. Vergulga e’tibor bermay natural sonlardek qo‘shamiz (ayiramiz) va javobga ham xuddi shu joyga vergul qo‘yamiz. Sonni xona birliklari bo‘yicha yoyish mumkin: 5,28 = 5 + 0,2 + 0,08. O‘nli kasrlar uchun ham qo‘shishning o‘rin almashtirish (a + b = b + a) va guruhlash ((a + b) + c = a + (b + c)) qonunlari o‘rinli; ular hisoblashni yengillashtiradi.
Namunalar
3,6 + 2,75: 3,60 + 2,75 = 6,35. 8,4 − 3,57: 8,40 − 3,57 = 4,83.
4,7 + 2,9 + 5,3 = (4,7 + 5,3) + 2,9 = 10 + 2,9 = 12,9. Qulay guruhlash qo‘shiluvchilarni yaxlit songa to‘ldiradi.
Sinfda faoliyat
«Do‘kon cheki»: 4 ta narsaning narxini ming so‘mda o‘nli kasr bilan yozing (masalan, 3,5 ming so‘m). Ustun usulida jami narxni va 20 ming so‘mga yetishi uchun qancha qo‘shish kerakligini toping.
Mashq
1
Hisoblang: 7,45 + 2,8.
10,25
2
Hisoblang: 15,2 − 6,75.
8,45
3
Qulay usulda hisoblang: 6,3 + 4,8 + 3,7.
14,8
4
Nima uchun ustun usulida vergullar bir-birining tagida turishi kerak?
Shunda o‘ndan birlar o‘ndan birlar bilan, yuzdan birlar yuzdan birlar bilan qo‘shiladi.