33
Siniq chiziq va uning uzunligi
Darslik: 1-qism, 33-dars, 128–129-betlar
MaqsadSiniq chiziq, yopiq siniq chiziq va ko‘pburchakni farqlash; siniq chiziq uzunligini topish.
Yangi so‘zlar
siniq chiziq · broken linebo‘g‘in · link (segment of a broken line)ko‘pburchak · polygonyopiq siniq chiziq · closed broken line
Tushuntirish
Ketma-ket kelgan kesmalardan tashkil topgan shakl siniq chiziq deyiladi; kesmalar uning bo‘g‘inlari (tomonlari), kesma uchlari esa siniq chiziqning uchlari. Siniq chiziqning uzunligi uning bo‘g‘inlari uzunliklarining yig‘indisiga teng. Boshi va oxiri ustma-ust tushsa, u yopiq siniq chiziq bo‘ladi. O‘z-o‘zini kesmaydigan yopiq siniq chiziq ko‘pburchak deyiladi. Tomonlari soniga qarab ko‘pburchak uchburchak, to‘rtburchak, beshburchak, oltiburchak va hokazo nomlanadi. Ko‘pburchak tomonlari uzunliklari yig‘indisi uning perimetri deyiladi.
Namunalar
ABCD siniq chiziqning bo‘g‘inlari AB = 5 cm, BC = 8 cm, CD = 6 cm. Uzunligi 5 + 8 + 6 = 19 cm.
AB = 4 cm, BC = 6 cm, CD = 5 cm, DA = 7 cm bo‘lgan yopiq siniq chiziq to‘rtburchak hosil qiladi; perimetri 4 + 6 + 5 + 7 = 22 cm.
Sinfda faoliyat
«Siniq chiziq chizamiz»: bolalar katakli daftarda 5 bo‘g‘inli siniq chiziq chizib, har bir bo‘g‘inni chizg‘ich bilan o‘lchaydilar va umumiy uzunligini topadilar.
Mashq
1
To‘rt bo‘g‘inli siniq chiziqning birinchi bo‘g‘ini 9 cm, keyingi har bir bo‘g‘ini oldingisidan 2 cm uzun. Siniq chiziq uzunligi necha cm?
48
2
Beshburchakning tomonlari 9, 11, 8, 12 va 10 cm. Perimetrini toping (cm).
50
3
To‘rt bo‘g‘inli siniq chiziqning uzunligi 31 cm, uchta bo‘g‘inining har biri 7 cm. To‘rtinchi bo‘g‘ini necha cm?
10
4
O‘z-o‘zini kesadigan yopiq siniq chiziq ko‘pburchak bo‘ladimi? Nega?
Yo‘q: ko‘pburchak o‘z-o‘zini kesmaydigan yopiq siniq chiziq bo‘lishi kerak.