ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Siniq chiziq va ko‘pburchak perimetri

Darslar 33–34 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
33

Siniq chiziq va uning uzunligi

Darslik: 1-qism, 33-dars, 128–129-betlar
MaqsadSiniq chiziq, yopiq siniq chiziq va ko‘pburchakni farqlash; siniq chiziq uzunligini topish.
Yangi so‘zlar
siniq chiziq · broken linebo‘g‘in · link (segment of a broken line)ko‘pburchak · polygonyopiq siniq chiziq · closed broken line
Tushuntirish

Ketma-ket kelgan kesmalardan tashkil topgan shakl siniq chiziq deyiladi; kesmalar uning bo‘g‘inlari (tomonlari), kesma uchlari esa siniq chiziqning uchlari. Siniq chiziqning uzunligi uning bo‘g‘inlari uzunliklarining yig‘indisiga teng. Boshi va oxiri ustma-ust tushsa, u yopiq siniq chiziq bo‘ladi. O‘z-o‘zini kesmaydigan yopiq siniq chiziq ko‘pburchak deyiladi. Tomonlari soniga qarab ko‘pburchak uchburchak, to‘rtburchak, beshburchak, oltiburchak va hokazo nomlanadi. Ko‘pburchak tomonlari uzunliklari yig‘indisi uning perimetri deyiladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabdan bog‘gacha yo‘l uch bo‘lakdan iborat: 120 m to‘g‘riga, 80 m burilib ko‘cha bo‘ylab, 150 m bog‘ga. Bu siniq chiziq, uzunligi 120 + 80 + 150 = 350 m.

Kim ishlatadi

Quvur yotqizuvchi kabel yo‘lini burilishlar bilan hisoblaydi, yetkazib beruvchi marshrut uzunligini aniqlaydi, topograf xaritada yo‘lni o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda yoki maktab hovlisida ikki-uch burilishli yo‘l tanlang, masalan, eshikdan derazagacha, so‘ng stolgacha. Har bir bo‘lakni necha qadam bilan o‘tishingizni sanang va hammasini qo‘shib, siniq chiziq uzunligini toping.

Namunalar
5 cm8 cm6 cmABCD
ABCD siniq chiziqning bo‘g‘inlari AB = 5 cm, BC = 8 cm, CD = 6 cm. Uzunligi 5 + 8 + 6 = 19 cm.
4 cm6 cm5 cm7 cmABCD
AB = 4 cm, BC = 6 cm, CD = 5 cm, DA = 7 cm bo‘lgan yopiq siniq chiziq to‘rtburchak hosil qiladi; perimetri 4 + 6 + 5 + 7 = 22 cm.
Sinfda faoliyat

«Siniq chiziq chizamiz»: bolalar katakli daftarda 5 bo‘g‘inli siniq chiziq chizib, har bir bo‘g‘inni chizg‘ich bilan o‘lchaydilar va umumiy uzunligini topadilar.

Mashq
1
To‘rt bo‘g‘inli siniq chiziqning birinchi bo‘g‘ini 9 cm, keyingi har bir bo‘g‘ini oldingisidan 2 cm uzun. Siniq chiziq uzunligi necha cm?
2
Beshburchakning tomonlari 9, 11, 8, 12 va 10 cm. Perimetrini toping (cm).
3
To‘rt bo‘g‘inli siniq chiziqning uzunligi 31 cm, uchta bo‘g‘inining har biri 7 cm. To‘rtinchi bo‘g‘ini necha cm?
4
O‘z-o‘zini kesadigan yopiq siniq chiziq ko‘pburchak bo‘ladimi? Nega?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMashq uchun eng yaxshi yo‘lHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →