43
To‘g‘ri va noto‘g‘ri kasrlar
Darslik: 2-qism, 43-dars, 28–30-betlar
MaqsadTo‘g‘ri va noto‘g‘ri kasrlarni ajratish; kasrning 1 bilan taqqoslanishi.
Yangi so‘zlar
to‘g‘ri kasr · proper fractionnoto‘g‘ri kasr · improper fractionbutun (1) · whole (1)surat va maxraj · numerator and denominator
Tushuntirish
Surati maxrajidan kichik kasr to‘g‘ri kasr deyiladi, masalan 3/8. Surati maxrajidan katta yoki unga teng kasr noto‘g‘ri kasr deyiladi, masalan 8/8 va 11/8. Maxraji bilan surati teng kasr bir butunga teng: 8/8 = 1, chunki sakkizta sakkizdan bir ulush butun narsani tashkil qiladi. To‘g‘ri kasr har doim 1 dan kichik, noto‘g‘ri kasr esa 1 dan katta yoki 1 ga teng bo‘ladi. Shuning uchun har qanday noto‘g‘ri kasr istalgan to‘g‘ri kasrdan katta. Sonlar nurida to‘g‘ri kasrlar 0 va 1 orasida yotadi.
Namunalar
5/9, 2/2, 9/5, 1/12, 13/13 ni ajratamiz: to‘g‘ri kasrlar — 5/9 va 1/12; noto‘g‘ri kasrlar — 2/2, 9/5, 13/13. Bulardan 2/2 va 13/13 ning har biri 1 ga teng.
Maxraji 6 bo‘lgan va 1 dan katta eng kichik kasr — 7/6; 1 ga teng kasr — 6/6; 1 dan kichik eng katta kasr — 5/6.
Sinfda faoliyat
«Shokolad plitkasi»: 12 katakli to‘rtburchak chizing. 7 katakni bo‘yang (7/12), so‘ng yana bir plitka chizib, 15/12 ni tasvirlang. Nima uchun ikkinchisiga ikkita plitka kerak bo‘ldi?
Mashq
1
Qaysi kasrlar noto‘g‘ri: 4/9, 9/4, 9/9, 3/10?
9/4 va 9/9
2
Maxraji 13 bo‘lgan 3 ta to‘g‘ri kasr yozing.
Masalan: 1/13, 6/13, 12/13
3
Soatning 45 minuti soatning qanday qismi?
45/60
4
Nima uchun noto‘g‘ri kasr 1 dan kichik bo‘la olmaydi?
Surati maxrajidan kichik emas, ya’ni olingan ulushlar butunning hamma ulushlaridan kam emas.