ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Matnli masalalar va qismlarga doir masalalar

Darslar 23–24 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
23

Matnli masalalar

Darslik: 1-qism, 23-dars, 92–95-betlar
MaqsadMatnli masalani yechish bosqichlarini (o‘qish, reja, yechish, tekshirish) bilish va sxema yordamida masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
matnli masala · word problemma’lum va noma’lum · known and unknownsxema · diagramtekshirish · checking
Tushuntirish

Matnli masala muammoli vaziyatning yozma bayonidir; undan matematik masalaga o‘tiladi. Yechish to‘rt bosqichdan iborat. O‘qish: masalani diqqat bilan o‘qib, nima ma’lum, nima noma’lum va ular orasida qanday bog‘lanish borligini aniqlaymiz hamda sxema chizamiz. Reja: noma’lumni topish uchun qaysi amallar ketma-ket bajarilishini belgilaymiz. Yechish: rejaga ko‘ra hisoblab, oraliq va yakuniy qiymatlarni topamiz. Tekshirish: javobni masala shartiga qo‘yib ko‘ramiz. Masalani tenglashtirish usuli yoki tenglama bilan yechish mumkin.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalladagi bolalar ikki kunda jami 80 kg makulatura yig‘di, ikkinchi kuni 10 kg ko‘p. Tenglashtiramiz: 80 − 10 = 70, 70 : 2 = 35 kg birinchi kuni, 35 + 10 = 45 kg ikkinchi kuni. Tekshiramiz: 35 + 45 = 80.

Kim ishlatadi

Rejalashtiruvchi ishni bosqichlarga ajratadi, muhandis hisobni oxirida tekshiradi, dasturchi masalani qadamlarga bo‘lib yechadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun duch kelgan kichik muammoni (masalan, vaqtni taqsimlash) to‘rt bosqich bilan yozing: o‘qing, reja tuzing, yeching, tekshiring.

Namunalar
1-savat302-savat228
Ikki savatda 52 ta o‘rik, ikkinchisida 8 ta kam. Ikkinchi savatga 8 ta qo‘shsak tenglashadi: 52 + 8 = 60, 60 : 2 = 30 — birinchida; ikkinchida 30 − 8 = 22. Tekshirish: 30 + 22 = 52.
1-kun24 kg2-kun?9 kg
Bog‘bon birinchi kuni 24 kg olma terdi, ikkinchi kuni 9 kg kam. Ikkinchi kuni 24 − 9 = 15 kg, ikki kunda 24 + 15 = 39 kg.
Sinfda faoliyat

«Masala laboratoriyasi»: guruhlar masalani to‘rt bosqich varag‘iga yozadilar (O‘qish, Reja, Yechish, Tekshirish) va boshqa guruhga tekshirish uchun beradilar.

Mashq
1
Bog‘bon birinchi kuni 24 kg olma terdi, ikkinchi kuni 9 kg kam. Ikki kunda necha kg?
2
Ikki idishda 60 l suv bor, birinchisida 14 l ko‘p. Birinchi idishda necha litr?
3
Uchta javonda 100 ta kitob. Ikkinchisida birinchisidan 6 ta kam, uchinchisida ikkinchisidan 4 ta ko‘p. Birinchi javonda nechta?
4
Nima uchun javobni masala shartiga qo‘yib tekshiramiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHashar skameykalari uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →