23
Matnli masalalar
Darslik: 1-qism, 23-dars, 92–95-betlar
MaqsadMatnli masalani yechish bosqichlarini (o‘qish, reja, yechish, tekshirish) bilish va sxema yordamida masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
matnli masala · word problemma’lum va noma’lum · known and unknownsxema · diagramtekshirish · checking
Tushuntirish
Matnli masala muammoli vaziyatning yozma bayonidir; undan matematik masalaga o‘tiladi. Yechish to‘rt bosqichdan iborat. O‘qish: masalani diqqat bilan o‘qib, nima ma’lum, nima noma’lum va ular orasida qanday bog‘lanish borligini aniqlaymiz hamda sxema chizamiz. Reja: noma’lumni topish uchun qaysi amallar ketma-ket bajarilishini belgilaymiz. Yechish: rejaga ko‘ra hisoblab, oraliq va yakuniy qiymatlarni topamiz. Tekshirish: javobni masala shartiga qo‘yib ko‘ramiz. Masalani tenglashtirish usuli yoki tenglama bilan yechish mumkin.
Namunalar
Ikki savatda 52 ta o‘rik, ikkinchisida 8 ta kam. Ikkinchi savatga 8 ta qo‘shsak tenglashadi: 52 + 8 = 60, 60 : 2 = 30 — birinchida; ikkinchida 30 − 8 = 22. Tekshirish: 30 + 22 = 52.
Bog‘bon birinchi kuni 24 kg olma terdi, ikkinchi kuni 9 kg kam. Ikkinchi kuni 24 − 9 = 15 kg, ikki kunda 24 + 15 = 39 kg.
Sinfda faoliyat
«Masala laboratoriyasi»: guruhlar masalani to‘rt bosqich varag‘iga yozadilar (O‘qish, Reja, Yechish, Tekshirish) va boshqa guruhga tekshirish uchun beradilar.
Mashq
1
Bog‘bon birinchi kuni 24 kg olma terdi, ikkinchi kuni 9 kg kam. Ikki kunda necha kg?
39
2
Ikki idishda 60 l suv bor, birinchisida 14 l ko‘p. Birinchi idishda necha litr?
37
3
Uchta javonda 100 ta kitob. Ikkinchisida birinchisidan 6 ta kam, uchinchisida ikkinchisidan 4 ta ko‘p. Birinchi javonda nechta?
36
4
Nima uchun javobni masala shartiga qo‘yib tekshiramiz?
Hisoblashda xato bo‘lishi mumkin; shartga mos kelsa, javob to‘g‘ri.