45
Bo‘lish va kasrlar
Darslik: 2-qism, 45-dars, 35–37-betlar
MaqsadBo‘lish natijasini kasr bilan yozish; natural sonni kasr ko‘rinishida ifodalash; yig‘indini songa bo‘lish.
Yangi so‘zlar
bo‘linma · quotientkasr chizig‘i · fraction lineqoldiq · remainderyig‘indini bo‘lish · dividing a sum
Tushuntirish
Kasr chizig‘i bo‘lish belgisi vazifasini bajaradi: a : b = a/b. Masalan, 3 ta nonni 4 ta bolaga teng bo‘lsak, har biriga 3 : 4 = 3/4 non tegadi. Bo‘lish qoldiqsiz bajarilsa, bo‘linma natural son bo‘ladi (20 : 5 = 20/5 = 4); qoldiq bo‘lsa, bo‘linma kasr bo‘ladi. Har qanday natural sonni istalgan maxrajli kasr shaklida yozish mumkin: suratga son bilan maxrajning ko‘paytmasini yozamiz, masalan 3 = 15/5. Yig‘indini songa bo‘lishda har bir qo‘shiluvchi alohida bo‘linib, bo‘linmalar qo‘shiladi: (a + b) : c = a : c + b : c.
Namunalar
5 ta ruchkani 8 ta o‘quvchiga teng bo‘lamiz: 5 : 8 = 5/8 (ruchka) har biriga. 6 m lentani 7 ta teng bo‘lakka bo‘lsak, har bir bo‘lak 6/7 m.
(48 + 36) : 12 = 48 : 12 + 36 : 12 = 4 + 3 = 7. Ikkinchi usul: 84 : 12 = 7. Ikkala usulda javob bir xil.
Sinfda faoliyat
«Teng bo‘lish»: 3 ta bir xil qog‘oz tasmani 4 kishiga teng taqsimlang. Har bir tasmani 4 ga buklab, har kimga nechta ulush tegishini sanang va 3 : 4 = 3/4 ekanini tekshiring.
Mashq
1
9 : 13 ni oddiy kasr ko‘rinishida yozing.
9/13
2
7 ni maxraji 4 bo‘lgan kasr ko‘rinishida yozing: 7 = ?/4
28/4
3
(63 + 45 + 27) : 9 ni yig‘indini bo‘lish qoidasi bilan hisoblang.
15
4
Nima uchun 2 : 5 = 2/5 ekanini non misolida tushuntirish mumkin?
2 ta nonni 5 kishiga bo‘lsak, har bir nonni 5 bo‘lakka bo‘lib, har kimga 2 bo‘lakdan, ya’ni 2/5 beramiz.