ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Burchaklar, parallel va perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar

Darslar 31–32 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
31

Burchaklar

Darslik: 1-qism, 31-dars, 118–125-betlar
MaqsadBurchak, uning turlari va gradus o‘lchovini bilish; transportir bilan burchakni o‘lchash va yasash; bissektrisa.
Yangi so‘zlar
burchak · anglegradus · degreetransportir · protractorbissektrisa · bisector
Tushuntirish

Bir nuqtadan chiquvchi ikkita nurdan iborat shakl burchak deyiladi; nuqta — uchi, nurlar — tomonlari. Burchak transportir bilan graduslarda (°) o‘lchanadi. Yoyiq burchak 180°, uning yarmi — to‘g‘ri burchak — 90°. 90° dan kichik burchak o‘tkir, 90° dan katta va 180° dan kichik burchak o‘tmas. Agar OC nur AOB burchak ichidan o‘tsa, ∠AOB = ∠AOC + ∠COB. Burchakni teng ikkiga bo‘luvchi nur bissektrisa deyiladi. Transportir bilan o‘lchashda asos chizig‘i bir tomonga, markazi uchga qo‘yiladi va ikkinchi tomon ko‘rsatgan son o‘qiladi. Uchburchak burchaklarining yig‘indisi 180° ekanini o‘lchab ishonch hosil qilish mumkin.

αOAB
0306090120150180

135° — o‘tmas burchak (90° dan katta)

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola kitobni 100° ochib, stend sifatida qo‘ydi. Burchak bissektrisasi uni teng ikkiga bo‘ladi: 100° : 2 = 50°. Bissektrisa bo‘ylab qo‘yilgan belgi ikkala tomondan bir xil uzoqlikda turadi.

Kim ishlatadi

Duradgor taxtani aniq burchak ostida kesadi, yer o‘lchovchi xaritada yo‘nalishlarni burchak bilan belgilaydi, uchuvchi burilish burchagini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Eshik, kitob yoki qopqoqni uch xil ochib, har safar burchak o‘tkir, to‘g‘ri yoki o‘tmas ekanini ayting. Daftar varag‘ining burchagi to‘g‘ri burchakni tekshirishga yordam beradi.

Namunalar
38°38°KLMN
∠KLM = 76°, LN — bissektrisa bo‘lsa, ∠KLN = 76° : 2 = 38°. Yoyiq burchakning bissektrisasi uni 180° : 2 = 90° li ikki burchakka bo‘ladi.
48°73°?ABC
Uchburchakning ikki burchagi 48° va 73° bo‘lsa, uchinchisi 180° − 48° − 73° = 59°. Agar ∠AOB = 84°, ∠AOC = 28° bo‘lsa va OC nur ichkarida bo‘lsa, ∠COB = 84° − 28° = 56°.
Sinfda faoliyat

«Soat burchaklari»: o‘quv soatida minut milini 10, 20 va 30 minutga burib, hosil bo‘lgan burchaklarni (60°, 120°, 180°) aytib, turini nomlaydilar. Qog‘ozni bukib burchakning bissektrisasini hosil qiladilar.

Mashq
1
Yoyiq burchak ikkiga bo‘lindi, biri 34° ga teng. Ikkinchisi necha gradus?
34°?OABC
2
150° li burchakning bissektrisasi uni necha gradusli ikki burchakka ajratadi?
3
Uchburchakning ikki burchagi 35° va 67°. Uchinchi burchagini toping.
4
Nima uchun yoyiq burchak bissektrisasi uni ikkita to‘g‘ri burchakka ajratadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yildan oldin derazaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →