Bir nuqtadan chiquvchi ikkita nurdan iborat shakl burchak deyiladi; nuqta — uchi, nurlar — tomonlari. Burchak transportir bilan graduslarda (°) o‘lchanadi. Yoyiq burchak 180°, uning yarmi — to‘g‘ri burchak — 90°. 90° dan kichik burchak o‘tkir, 90° dan katta va 180° dan kichik burchak o‘tmas. Agar OC nur AOB burchak ichidan o‘tsa, ∠AOB = ∠AOC + ∠COB. Burchakni teng ikkiga bo‘luvchi nur bissektrisa deyiladi. Transportir bilan o‘lchashda asos chizig‘i bir tomonga, markazi uchga qo‘yiladi va ikkinchi tomon ko‘rsatgan son o‘qiladi. Uchburchak burchaklarining yig‘indisi 180° ekanini o‘lchab ishonch hosil qilish mumkin.
Namunalar
∠KLM = 76°, LN — bissektrisa bo‘lsa, ∠KLN = 76° : 2 = 38°. Yoyiq burchakning bissektrisasi uni 180° : 2 = 90° li ikki burchakka bo‘ladi.
Uchburchakning ikki burchagi 48° va 73° bo‘lsa, uchinchisi 180° − 48° − 73° = 59°. Agar ∠AOB = 84°, ∠AOC = 28° bo‘lsa va OC nur ichkarida bo‘lsa, ∠COB = 84° − 28° = 56°.
Sinfda faoliyat
«Soat burchaklari»: o‘quv soatida minut milini 10, 20 va 30 minutga burib, hosil bo‘lgan burchaklarni (60°, 120°, 180°) aytib, turini nomlaydilar. Qog‘ozni bukib burchakning bissektrisasini hosil qiladilar.
Mashq
1
Yoyiq burchak ikkiga bo‘lindi, biri 34° ga teng. Ikkinchisi necha gradus?
146
2
150° li burchakning bissektrisasi uni necha gradusli ikki burchakka ajratadi?
75
3
Uchburchakning ikki burchagi 35° va 67°. Uchinchi burchagini toping.
78
4
Nima uchun yoyiq burchak bissektrisasi uni ikkita to‘g‘ri burchakka ajratadi?
Yoyiq burchak 180°, bissektrisa uni teng ikkiga bo‘ladi: 180° : 2 = 90°, bu to‘g‘ri burchak.