ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Natural sonlarni ayirish, sonli va harfli ifodalar

Darslar 7–8 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
7

Natural sonlarni ayirish

Darslik: 1-qism, 7-dars, 28–31-betlar
MaqsadNatural sonlarni ayirish; ayirishni qo‘shish bilan tekshirish; sonlar nurida nuqtalar orasidagi masofani topish.
Yangi so‘zlar
kamayuvchi · minuendayiriluvchi · subtrahendayirma · differencemasofa · distance
Tushuntirish

Yig‘indi va bitta qo‘shiluvchiga ko‘ra ikkinchi qo‘shiluvchini topish ayirish amali deyiladi. Ayirishda kamayuvchidan ayiriluvchi ayriladi va ayirma hosil bo‘ladi. Natural sonlarni ayirishda kamayuvchi ayiriluvchidan kichik bo‘lishi mumkin emas. Ayirma birinchi son ikkinchisidan qanchaga ko‘p ekanini bildiradi. Ayirishni tekshirish uchun ayirmaga ayiriluvchini qo‘shamiz, kamayuvchi chiqishi kerak. Sonlar nurida ikki nuqta orasidagi masofa katta koordinatadan kichigini ayirib topiladi.

ayirmaayiriluvchikamayuvchi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla hasharida uzunligi 140 m bo‘lgan devorning 85 m qismi bo‘yaldi. Qolgan qism: 140 − 85 = 55 m. Tekshiramiz: 55 + 85 = 140, to‘g‘ri.

Kim ishlatadi

Haydovchi manzilgacha qolgan yo‘lni hisoblaydi, omborchi qoldiqni aniqlaydi, quruvchi o‘lchamlar farqini topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Taqvimda bugungi sana bilan sizga yoqqan bir kun orasidagi kunlar sonini ayirish bilan toping, so‘ng qo‘shib tekshiring.

Namunalar
20564781−8264
6 502 − 1 874 = 4 628. Tekshiramiz: 4 628 + 1 874 = 6 502, to‘g‘ri.
05101520A(5)B(19)
A(5) va B(19) nuqtalar orasidagi masofa AB = 19 − 5 = 14 birlik kesma. Chamalab tekshirish: 803 − 396 ≈ 800 − 400 = 400.
Sinfda faoliyat

«Teskari tekshiruv»: juftliklar bir-biriga 4 xonali ayirish misolini beradi; ikkinchi bola uni yechadi, birinchisi esa ayirma + ayiriluvchi yig‘indisini hisoblab tekshiradi.

Mashq
1
9 000 − 3 475 ni hisoblang.
2
Sonlar nurida C(12) va D(47) nuqtalar orasidagi masofani toping.
101520253035404550CD
3
Kitob 384 betdan iborat. Dilnoza 157 betini o‘qidi. Necha bet o‘qilmay qoldi?
157?384
4
Nima uchun natural sonlarda 15 − 20 ni bajarib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski velosiped uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →