7
Natural sonlarni ayirish
Darslik: 1-qism, 7-dars, 28–31-betlar
MaqsadNatural sonlarni ayirish; ayirishni qo‘shish bilan tekshirish; sonlar nurida nuqtalar orasidagi masofani topish.
Yangi so‘zlar
kamayuvchi · minuendayiriluvchi · subtrahendayirma · differencemasofa · distance
Tushuntirish
Yig‘indi va bitta qo‘shiluvchiga ko‘ra ikkinchi qo‘shiluvchini topish ayirish amali deyiladi. Ayirishda kamayuvchidan ayiriluvchi ayriladi va ayirma hosil bo‘ladi. Natural sonlarni ayirishda kamayuvchi ayiriluvchidan kichik bo‘lishi mumkin emas. Ayirma birinchi son ikkinchisidan qanchaga ko‘p ekanini bildiradi. Ayirishni tekshirish uchun ayirmaga ayiriluvchini qo‘shamiz, kamayuvchi chiqishi kerak. Sonlar nurida ikki nuqta orasidagi masofa katta koordinatadan kichigini ayirib topiladi.
Namunalar
6 502 − 1 874 = 4 628. Tekshiramiz: 4 628 + 1 874 = 6 502, to‘g‘ri.
A(5) va B(19) nuqtalar orasidagi masofa AB = 19 − 5 = 14 birlik kesma. Chamalab tekshirish: 803 − 396 ≈ 800 − 400 = 400.
Sinfda faoliyat
«Teskari tekshiruv»: juftliklar bir-biriga 4 xonali ayirish misolini beradi; ikkinchi bola uni yechadi, birinchisi esa ayirma + ayiriluvchi yig‘indisini hisoblab tekshiradi.
Mashq
1
9 000 − 3 475 ni hisoblang.
5525
2
Sonlar nurida C(12) va D(47) nuqtalar orasidagi masofani toping.
35
3
Kitob 384 betdan iborat. Dilnoza 157 betini o‘qidi. Necha bet o‘qilmay qoldi?
227
4
Nima uchun natural sonlarda 15 − 20 ni bajarib bo‘lmaydi?
Kamayuvchi (15) ayiriluvchidan (20) kichik, natural sonlarda bunday ayirma bo‘lmaydi.