☰ Mundarija · Matematika

Ma’lumotlar tahlili; yakuniy takrorlash

Darslar 68–70 · 3 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
68

Ma’lumotlar qatorining o‘rta arifmetigi

Darslik: 2-qism, 68-dars, 130–133-betlar
MaqsadSonlarning o‘rta arifmetigi; o‘rtacha tezlik.
Yangi so‘zlar
o‘rta arifmetik · arithmetic meanma’lumotlar qatori · data serieso‘rtacha tezlik · average speedyig‘indi · sum
Tushuntirish

Bir nechta sonning o‘rta arifmetigi — bu sonlar yig‘indisining ularning soniga nisbati. Masalan, 7, 12 va 11 sonlarining o‘rta arifmetigi (7 + 12 + 11) : 3 = 10. Ikki sonning o‘rta arifmetigi sonlar nurida ularning aniq o‘rtasida yotadi: 4 va 12 uchun bu 8. O‘rta arifmetik hamma vaqt eng kichik sondan katta va eng katta sondan kichik bo‘ladi (sonlar bir xil bo‘lmasa). O‘rtacha tezlik butun bosib o‘tilgan yo‘lni butun sarflangan vaqtga bo‘lib topiladi: v = S : t. U har bir qismdagi tezliklarni oddiy o‘rtalash bilan emas, balki yo‘l va vaqt bo‘yicha hisoblanadi.

Namunalar
Uch haftada har hafta o‘qilgan betlar: 12, 15 va 9. Yig‘indi 36, o‘rtacha 36 : 3 = 12 bet.
Avtobus 3 soat 60 km/h va 2 soat 70 km/h tezlik bilan yurdi. Yo‘l: 60 · 3 + 70 · 2 = 180 + 140 = 320 km; vaqt 5 soat; o‘rtacha tezlik 320 : 5 = 64 km/h.
Sinfda faoliyat

«Sinfning o‘rtacha ko‘rsatkichi»: 6 ta sinfdoshingizning qadam uzunligi yoki bo‘yini (cm) so‘rab yozing. O‘rta arifmetigini hisoblang va u ma’lumotlar orasida kichigi bilan kattasi orasida ekanini tekshiring.

Mashq
1
8, 12, 16 va 20 sonlarining o‘rta arifmetigini toping.
2
Poyezd 2 soat 50 km/h va 3 soat 60 km/h tezlik bilan yurdi. O‘rtacha tezligi (km/h)?
3
Bir qatorning 5 ta soni o‘rta arifmetigi 8 ga teng. Ularning yig‘indisi?
4
Nima uchun o‘rta arifmetik eng kichik va eng katta son orasida bo‘ladi?