49
Kasrlarga doir masalalar
Darslik: 2-qism, 49-dars, 50–51-betlar
MaqsadKasrlarga doir matnli masalalarni yechish: sonning qismi, qismiga ko‘ra butunni topish, bir son ikkinchisining qismi.
Yangi so‘zlar
sonning qismi · part of a numberbutunni topish · finding the wholeqolgan qism · the remaining partmasala sharti · problem statement
Tushuntirish
Kasrli masalada avval nima ma’lum va nima topilishi kerakligini aniqlaymiz, so‘ng chizma chizamiz. Butun 1 ga (yoki b/b ga) teng. Sonning a/b qismini topishda butunni b ga bo‘lib, a ga ko‘paytiramiz. Agar sonning a/b qismi ma’lum bo‘lsa, ma’lum miqdorni a ga bo‘lib, b ga ko‘paytirib butunni topamiz. Bir son ikkinchisining qismini topish uchun birinchisini ikkinchisiga bo‘lamiz va kasr hosil qilamiz. Qolgan qismni topishda butun (1 yoki b/b) dan olingan qism ayriladi. Javobni masala shartiga qarab tekshirish kerak.
Namunalar
Kitob 120 bet; 3/8 qismi o‘qildi. O‘qilgan: 120 : 8 · 3 = 45 bet; qolgan: 120 − 45 = 75 bet.
Maydonning 2/7 qismi 18 ar bo‘lsa, butun maydon: 18 : 2 · 7 = 63 ar. Qolgan qismi 5/7, ya’ni 63 − 18 = 45 ar.
Sinfda faoliyat
«Chizma bilan yechamiz»: masalani to‘g‘ri to‘rtburchak tasma chizib, uni teng ulushlarga bo‘lish orqali yeching va chizmada ma’lum hamda noma’lum qismlarni belgilang.
Mashq
1
Kitobda 84 bet bor. 5/12 qismi o‘qildi. Necha bet o‘qildi?
35
2
Sinfda 24 o‘quvchi bor: 1/3 qismi sportga, 1/4 qismi shaxmatga qatnashadi. Qolganlar nechta?
10
3
Sonning 3/10 qismi 21 ga teng. Sonni toping.
70
4
Nima uchun «qismini topish» masalasida avval bitta ulush topiladi?
Chunki butun teng ulushlarga bo‘lingan; bitta ulushni bilsak, kerakli sonli ulushlarni ko‘paytirib topamiz.