ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Kasrlarga doir masalalar; V bob takrori

Darslar 49–50 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
49

Kasrlarga doir masalalar

Darslik: 2-qism, 49-dars, 50–51-betlar
MaqsadKasrlarga doir matnli masalalarni yechish: sonning qismi, qismiga ko‘ra butunni topish, bir son ikkinchisining qismi.
Yangi so‘zlar
sonning qismi · part of a numberbutunni topish · finding the wholeqolgan qism · the remaining partmasala sharti · problem statement
Tushuntirish

Kasrli masalada avval nima ma’lum va nima topilishi kerakligini aniqlaymiz, so‘ng chizma chizamiz. Butun 1 ga (yoki b/b ga) teng. Sonning a/b qismini topishda butunni b ga bo‘lib, a ga ko‘paytiramiz. Agar sonning a/b qismi ma’lum bo‘lsa, ma’lum miqdorni a ga bo‘lib, b ga ko‘paytirib butunni topamiz. Bir son ikkinchisining qismini topish uchun birinchisini ikkinchisiga bo‘lamiz va kasr hosil qilamiz. Qolgan qismni topishda butun (1 yoki b/b) dan olingan qism ayriladi. Javobni masala shartiga qarab tekshirish kerak.

38
Qismlarni bosib bo‘yang
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bog‘ida 60 ta daraxt bor, ularning 2/5 qismi olma. Bir ulush 60 : 5 = 12, olma daraxtlari 2 · 12 = 24 ta. Teskari savol: agar 24 ta daraxt 2/5 bo‘lsa, hammasi 24 : 2 · 5 = 60 ta.

Kim ishlatadi

Agronom ekinning qismidan butun hosilni baholaydi, o‘qituvchi sinf ulushlarini hisoblaydi, tadbirkor tushumning bir qismini xarajatga ajratadi.

Bugun sinab ko‘ring

12 ta narsadan iborat to‘plam (masalan, 12 ta qalam yoki qadam) tuzing va uning 3/4 qismini toping.

Namunalar
4575120
Kitob 120 bet; 3/8 qismi o‘qildi. O‘qilgan: 120 : 8 · 3 = 45 bet; qolgan: 120 − 45 = 75 bet.
18 ar?
Maydonning 2/7 qismi 18 ar bo‘lsa, butun maydon: 18 : 2 · 7 = 63 ar. Qolgan qismi 5/7, ya’ni 63 − 18 = 45 ar.
Sinfda faoliyat

«Chizma bilan yechamiz»: masalani to‘g‘ri to‘rtburchak tasma chizib, uni teng ulushlarga bo‘lish orqali yeching va chizmada ma’lum hamda noma’lum qismlarni belgilang.

Mashq
1
Kitobda 84 bet bor. 5/12 qismi o‘qildi. Necha bet o‘qildi?
?84 bet
2
Sinfda 24 o‘quvchi bor: 1/3 qismi sportga, 1/4 qismi shaxmatga qatnashadi. Qolganlar nechta?
3
Sonning 3/10 qismi 21 ga teng. Sonni toping.
21?
4
Nima uchun «qismini topish» masalasida avval bitta ulush topiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliXavfsiz tabrik kartasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →