ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Geometrik masalalar va harakatga doir masalalar

Darslar 25–26 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
25

Geometrik mazmundagi matnli masalalar

Darslik: 1-qism, 25-dars, 98–101-betlar
MaqsadTo‘g‘ri to‘rtburchak va kvadratning perimetri va yuzi formulalarini masalalar yechishda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
formula · formulaperimetr · perimeteryuz · areakvadrat · square
Tushuntirish

Harfli tenglik ko‘rinishida yozilgan qoida formula deyiladi. Eni a, bo‘yi b bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri P = 2(a + b), yuzi S = a · b. Tomoni a bo‘lgan kvadratning perimetri P = 4a, yuzi S = a². Yuz kvadrat birliklarda o‘lchanadi: cm², dm², m². Noma’lum tomon ko‘paytuvchini topish qoidasi bilan topiladi: b = S : a, a = P : 2 − b. Geometrik masalada ham o‘qish, reja, yechish va tekshirish bosqichlari saqlanadi, shartni chizma bilan ifodalash foydali.

baa
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla maydonida mini-futbol maydonchasi 20 m uzun va 12 m kenglikda chiziladi. Chiziqlar uzunligi P = 2 · (20 + 12) = 64 m, maydon yuzi S = 20 · 12 = 240 m².

Kim ishlatadi

Quruvchi pol va devor yuzini hisoblaydi, dehqon dala o‘lchamini biladi, dizayner xonaga mos gilam tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kitob muqovasi yoki stol yuzining uzunligi va eniga chizg‘ich yoki qarichlar bilan o‘lchang, perimetr va yuzini toping.

Namunalar
9 cm5 cm
Bo‘yi 9 cm, eni bo‘yidan 4 cm qisqa to‘g‘ri to‘rtburchak: eni 9 − 4 = 5 cm, yuzi S = 9 × 5 = 45 cm², perimetri P = 2(9 + 5) = 28 cm.
?6 cm
Perimetri 30 cm, eni 6 cm bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak: yarim perimetr 30 : 2 = 15, bo‘yi 15 − 6 = 9 cm. Tekshirish: 2(9 + 6) = 30.
Sinfda faoliyat

«Sinf xonasi o‘lchovi»: guruhlar parta, doska yoki derazaning bo‘yi va enini chizg‘ich bilan o‘lchaydilar, perimetri va yuzini hisoblaydilar.

Mashq
1
Bo‘yi 12 m, eni 7 m bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetrini toping (m).
2
To‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi 96 m², eni 8 m. Bo‘yini toping (m).
3
Kvadratning perimetri 52 dm. Tomonini toping (dm).
4
Nima uchun to‘g‘ri to‘rtburchak perimetri P = 2(a + b) formula bilan topiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIpak yo‘li kuni uchun stendHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →