☰ Mundarija · Matematika

Geometrik masalalar va harakatga doir masalalar

Darslar 25–26 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
25

Geometrik mazmundagi matnli masalalar

Darslik: 1-qism, 25-dars, 98–101-betlar
MaqsadTo‘g‘ri to‘rtburchak va kvadratning perimetri va yuzi formulalarini masalalar yechishda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
formula · formulaperimetr · perimeteryuz · areakvadrat · square
Tushuntirish

Harfli tenglik ko‘rinishida yozilgan qoida formula deyiladi. Eni a, bo‘yi b bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri P = 2(a + b), yuzi S = a · b. Tomoni a bo‘lgan kvadratning perimetri P = 4a, yuzi S = a². Yuz kvadrat birliklarda o‘lchanadi: cm², dm², m². Noma’lum tomon ko‘paytuvchini topish qoidasi bilan topiladi: b = S : a, a = P : 2 − b. Geometrik masalada ham o‘qish, reja, yechish va tekshirish bosqichlari saqlanadi, shartni chizma bilan ifodalash foydali.

Namunalar
Bo‘yi 9 cm, eni bo‘yidan 4 cm qisqa to‘g‘ri to‘rtburchak: eni 9 − 4 = 5 cm, yuzi S = 9 × 5 = 45 cm², perimetri P = 2(9 + 5) = 28 cm.
Perimetri 30 cm, eni 6 cm bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak: yarim perimetr 30 : 2 = 15, bo‘yi 15 − 6 = 9 cm. Tekshirish: 2(9 + 6) = 30.
Sinfda faoliyat

«Sinf xonasi o‘lchovi»: guruhlar parta, doska yoki derazaning bo‘yi va enini chizg‘ich bilan o‘lchaydilar, perimetri va yuzini hisoblaydilar.

Mashq
1
Bo‘yi 12 m, eni 7 m bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetrini toping (m).
2
To‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi 96 m², eni 8 m. Bo‘yini toping (m).
3
Kvadratning perimetri 52 dm. Tomonini toping (dm).
4
Nima uchun to‘g‘ri to‘rtburchak perimetri P = 2(a + b) formula bilan topiladi?