Matematik masala va tenglamalar
Masala shartida ba’zi kattaliklar ma’lum, ba’zilari noma’lum bo‘ladi. Masala matematik belgilar bilan yozilsa, uning matematik modeli hosil bo‘ladi. Noma’lum qatnashgan tenglik tenglama deyiladi; uni to‘g‘ri tenglikka aylantiradigan son tenglamaning ildizi (yechimi) deyiladi. Noma’lum qo‘shiluvchi: x + a = b bo‘lsa, x = b − a. Noma’lum kamayuvchi: y − a = b bo‘lsa, y = b + a. Noma’lum ayiriluvchi: a − z = b bo‘lsa, z = a − b. Ildiz to‘g‘ri topilganini tenglamaga qo‘yib tekshiramiz. Berilgan masaladagi ma’lum va noma’lumning o‘rnini almashtirib, teskari masala tuzish mumkin.
| Tenglama | Ildiz |
|---|---|
| x + a = b | x = b − a |
| y − a = b | y = b + a |
| a − z = b | z = a − b |
Qayta ishlash loyihasi uchun sinfda x ta plastik qopqoq bor edi. Yana 150 ta qo‘shilgach, jami 400 ta bo‘ldi. Tenglama: x + 150 = 400, x = 400 − 150 = 250. Tekshiramiz: 250 + 150 = 400.
Muhandis noma’lum kattalikni tenglamadan topadi, dasturchi shartlarni tenglama sifatida yozadi, hisobchi yetishmayotgan summani aniqlaydi.
Do‘stingiz uchun topishmoq o‘ylang: «Men bir son o‘yladim, unga 17 qo‘shdim, 50 chiqdi». Uni teskari amal bilan yeching va tekshiring.
«Teskari masala ustaxonasi»: guruh «Savatda 64 ta olma bor edi, 19 tasi berildi» masalasini yechadi, so‘ng noma’lumni almashtirib, ikkita teskari masala tuzadi va yechadi.