Elektr energiyasi, suv va gaz hisoblagichlar yordamida o‘lchanadi. Oyda sarflangan miqdor hisoblagichning oxirgi ko‘rsatkichidan dastlabki ko‘rsatkichini ayirib topiladi. To‘lov sarflangan miqdorni bir birlik narxiga (tarifga) ko‘paytirib hisoblanadi. Tariflar vaqt o‘tishi bilan o‘zgaradi, shuning uchun masalalarda narxni shart sifatida beramiz. Oila byudjeti — oylik daromadlar va xarajatlar jadvali: daromaddan xarajat ayirilsa, tejalgan (yoki yetishmayotgan) mablag‘ chiqadi. Elektr, suv va gazni tejash oila xarajatini kamaytiradi va tabiatni asraydi. Hisoblagichlarga va simlarga o‘zingiz tegmang, ko‘rsatkichni kattalar bilan birga yozib oling.
Namunalar
Hisoblagich oy boshida 8 420, oxirida 8 560 kVt·soat ko‘rsatdi. Sarf: 8 560 − 8 420 = 140. Agar 1 kVt·soat 300 so‘m bo‘lsa (shartli narx), to‘lov 140 · 300 = 42 000 so‘m.
«Oilaviy tejamkorlik»: kattalar bilan uyda kundalik ishlatiladigan suv yoki elektr uchun 3 ta tejash usulini yozing (masalan, keraksiz chiroqni o‘chirish) va ulardan birini bir hafta sinab ko‘ring.
Mashq
1
Hisoblagich 12 340 dan 12 520 gacha o‘zgardi, narx 1 birlik uchun 300 so‘m. To‘lov (so‘m)?
54000
2
Bir oyda 25 birlik elektr behuda sarflandi, har biri 300 so‘m. Behuda ketgan pul (so‘m)?
7500
3
Daromad 4 200 000, xarajat 3 850 000 so‘m. Qancha mablag‘ tejaldi?
350000
4
Nima uchun oila byudjetini oldindan tuzgan foydali?
Daromadga qarab xarajatlarni rejalashtirish mumkin va pul yetmay qolishining oldi olinadi.