Oilada tejamkorlik va matematika
Elektr energiyasi, suv va gaz hisoblagichlar yordamida o‘lchanadi. Oyda sarflangan miqdor hisoblagichning oxirgi ko‘rsatkichidan dastlabki ko‘rsatkichini ayirib topiladi. To‘lov sarflangan miqdorni bir birlik narxiga (tarifga) ko‘paytirib hisoblanadi. Tariflar vaqt o‘tishi bilan o‘zgaradi, shuning uchun masalalarda narxni shart sifatida beramiz. Oila byudjeti — oylik daromadlar va xarajatlar jadvali: daromaddan xarajat ayirilsa, tejalgan (yoki yetishmayotgan) mablag‘ chiqadi. Elektr, suv va gazni tejash oila xarajatini kamaytiradi va tabiatni asraydi. Hisoblagichlarga va simlarga o‘zingiz tegmang, ko‘rsatkichni kattalar bilan birga yozib oling.
Maktabdagi suv hisoblagichi oy boshida 4 130, oy oxirida 4 190 ni ko‘rsatdi. Sarf 4 190 − 4 130 = 60 m³. 1 m³ narxi 400 so‘m (o‘ylab topilgan narx) bo‘lsa, to‘lov 60 · 400 = 24 000 so‘m.
Hisoblagich nazoratchisi ko‘rsatkichlar farqini topadi, hisobchi byudjetni tuzadi, tadbirkor daromad va xarajatni solishtirib tejash yo‘llarini qidiradi.
Xayoliy maktab to‘garagi uchun daromad (12 000 so‘m) va xarajat (9 500 so‘m) o‘ylab toping va tejalgan summani hisoblang.
| Dastlabki | Oxirgi | Sarf |
|---|---|---|
| 8 420 | 8 560 | 140 |
«Oilaviy tejamkorlik»: kattalar bilan uyda kundalik ishlatiladigan suv yoki elektr uchun 3 ta tejash usulini yozing (masalan, keraksiz chiroqni o‘chirish) va ulardan birini bir hafta sinab ko‘ring.