66
Foizlar
Darslik: 2-qism, 66-dars, 121–125-betlar
MaqsadFoiz tushunchasi; sonning foizini topish; foizi bo‘yicha sonni topish; son boshqa sonning necha foizi ekanini topish.
Yangi so‘zlar
foiz (%) · percent (%)yuzdan bir ulush · one hundredtharzonlashtirish · price reductionqimmatlashtirish · price increase
Tushuntirish
Miqdorning yuzdan bir ulushi uning bir foizi deyiladi: 1% = 1/100 = 0,01, butun miqdor esa 100% ga teng. Sonning p foizini topish uchun uni 100 ga bo‘lib (1% topiladi), p ga ko‘paytiramiz, ya’ni sonni p/100 ga ko‘paytiramiz. Agar sonning p foizi ma’lum bo‘lsa, ma’lum miqdorni p ga bo‘lib 1% ni topamiz, so‘ng 100 ga ko‘paytirib, butunni topamiz. Bir son boshqasining necha foizi ekanini bilish uchun ularni bir-biriga bo‘lib, natijani 100 ga ko‘paytiramiz: 18 : 24 = 0,75 = 75%. Narx 10% ga arzonlashsa, yangi narx eski narxdan eski narxning 10% i ayrilib topiladi.
Namunalar
350 ning 20 foizi: 350 : 100 = 3,5 (1%); 3,5 · 20 = 70. Butunni topish: 15% i 45 bo‘lsa, 1% = 45 : 15 = 3; 100% = 3 · 100 = 300.
18 soni 24 ning necha foizi: 18 : 24 = 0,75 = 75%. Narxi 80 000 so‘m bo‘lgan buyum 10% ga arzonlashdi: 80 000 : 100 · 10 = 8 000; yangi narx 80 000 − 8 000 = 72 000 so‘m.
Sinfda faoliyat
«Chegirma»: do‘konda yoki e’londa 3 ta narx va chegirma foizini kattalar bilan topib, yangi narxlarni hisoblang. Qaysi chegirma eng ko‘p pul tejaydi?
Mashq
1
250 ning 40 foizini toping.
100
2
Sonning 12 foizi 60 ga teng. Sonni toping.
500
3
9 soni 12 ning necha foizi? (% belgisisiz yozing)
75
4
Nima uchun 50% butunning yarmiga teng?
50% = 50/100 = 1/2.