ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Foizlar; VII bob takrori

Darslar 66–67 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
66

Foizlar

Darslik: 2-qism, 66-dars, 121–125-betlar
MaqsadFoiz tushunchasi; sonning foizini topish; foizi bo‘yicha sonni topish; son boshqa sonning necha foizi ekanini topish.
Yangi so‘zlar
foiz (%) · percent (%)yuzdan bir ulush · one hundredtharzonlashtirish · price reductionqimmatlashtirish · price increase
Tushuntirish

Miqdorning yuzdan bir ulushi uning bir foizi deyiladi: 1% = 1/100 = 0,01, butun miqdor esa 100% ga teng. Sonning p foizini topish uchun uni 100 ga bo‘lib (1% topiladi), p ga ko‘paytiramiz, ya’ni sonni p/100 ga ko‘paytiramiz. Agar sonning p foizi ma’lum bo‘lsa, ma’lum miqdorni p ga bo‘lib 1% ni topamiz, so‘ng 100 ga ko‘paytirib, butunni topamiz. Bir son boshqasining necha foizi ekanini bilish uchun ularni bir-biriga bo‘lib, natijani 100 ga ko‘paytiramiz: 18 : 24 = 0,75 = 75%. Narx 10% ga arzonlashsa, yangi narx eski narxdan eski narxning 10% i ayrilib topiladi.

100% = 100 katak1% = 1 katak
40%0,42/540/100

40% = 0,4 = 2/5

40% dan 250 = 250 · 40 ÷ 100 = 100

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabdagi so‘rovnomada 50 o‘quvchidan 40 foizi maktabga piyoda keladi. 1% = 50 : 100 = 0,5 o‘quvchi, 40% = 0,5 · 40 = 20 o‘quvchi. Foiz — yuzdan bir ulush.

Kim ishlatadi

Sotsiolog so‘rovnoma natijalarini foizda beradi, hisobchi ulushni foiz bilan ko‘rsatadi, o‘qituvchi test natijasini foizda baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Haftaning 5 ta maktab kunidan nechtasida kitob o‘qiganingizni sanang va uni foizga aylantiring (masalan, 3 : 5 = 0,6 = 60%).

Namunalar
20%80%70280
350 ning 20 foizi: 350 : 100 = 3,5 (1%); 3,5 · 20 = 70. Butunni topish: 15% i 45 bo‘lsa, 1% = 45 : 15 = 3; 100% = 3 · 100 = 300.
90%10%100% = 80 000
18 soni 24 ning necha foizi: 18 : 24 = 0,75 = 75%. Narxi 80 000 so‘m bo‘lgan buyum 10% ga arzonlashdi: 80 000 : 100 · 10 = 8 000; yangi narx 80 000 − 8 000 = 72 000 so‘m.
Sinfda faoliyat

«Chegirma»: do‘konda yoki e’londa 3 ta narx va chegirma foizini kattalar bilan topib, yangi narxlarni hisoblang. Qaysi chegirma eng ko‘p pul tejaydi?

Mashq
1
250 ning 40 foizini toping.
2
Sonning 12 foizi 60 ga teng. Sonni toping.
6088%100% = ?
3
9 soni 12 ning necha foizi? (% belgisisiz yozing)
4
Nima uchun 50% butunning yarmiga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTabiat bog‘iga sayohatHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →