ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

O‘nli kasrlarni qo‘shish, ayirish; yaxlitlash

Darslar 58–59 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
59

Sonning taqribiy qiymati va yaxlitlash

Darslik: 2-qism, 59-dars, 90–93-betlar
MaqsadSonning taqribiy qiymati; kami va ko‘pi bilan olingan qiymatlar; sonlarni yaxlitlash qoidasi.
Yangi so‘zlar
taqribiy qiymat · approximate valueyaxlitlash · roundingtaxminan teng (≈) · approximately equal (≈)xona · place
Tushuntirish

Agar a < x < b bo‘lsa, a soni x ning kami bilan, b soni esa ko‘pi bilan olingan taqribiy qiymati deyiladi. Sonni unga eng yaqin butun songa almashtirish butungacha yaxlitlash deyiladi; yozuvda ≈ belgisi ishlatiladi. Sonni biror xonagacha yaxlitlash uchun shu xonadan keyingi raqamlar verguldan oldin bo‘lsa 0 bilan almashtiriladi, verguldan keyin bo‘lsa tashlab yuboriladi. Birinchi tashlab yuborilgan raqam 5, 6, 7, 8 yoki 9 bo‘lsa, oldingi raqamga 1 qo‘shiladi; 0, 1, 2, 3 yoki 4 bo‘lsa, oldingi raqam o‘zgarmaydi. Masalan, 3,5 ≈ 4, 2,337 ≈ 2,34, 461 ≈ 460.

★Esda tuting
5, 6, 7, 8, 9 → oldingi raqamga 1 qo‘shiladi; 0, 1, 2, 3, 4 → o‘zgarmaydi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bozordagi tarozi 4,76 kg kartoshkani ko‘rsatdi. Sotuvchi «taxminan» deydi: o‘ndan birgacha 4,8 kg (tashlanadigan raqam 6 ≥ 5), butungacha esa 5 kg.

Kim ishlatadi

Sotuvchi og‘irlikni yaxlitlab aytadi, muxbir o‘nlik kasrli ma’lumotlarni qulay ko‘rinishda beradi, muhandis o‘lchovni kerakli aniqlikkacha yaxlitlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yorliq, shisha yoki e’londa o‘nlik kasrli son toping (masalan, 2,5 l yoki 4,8 km). Uni eng yaqin butun songa yaxlitlang.

Namunalar
27,427,527,463
27,463 ni o‘ndan birlargacha: tashlanadigan birinchi raqam 6 → 27,4 + 0,1 = 27,5. Demak 27,463 ≈ 27,5.
62 738 ni yuzlargacha: 62 7|38, tashlanadigan birinchi raqam 3 → 62 700. 3 508 612 ≈ 3 509 000 (minglargacha).
Sinfda faoliyat

«Taxminiy o‘lchash»: stol uzunligini chizg‘ich bilan o‘lchab, uni butun santimetrgacha, so‘ng o‘ndan birlargacha yaxlitlab yozing. Qaysi yozuv aniqroq?

Mashq
1
6,47 ni o‘ndan birlargacha yaxlitlang.
2
12,349 ni yuzdan birlargacha yaxlitlang.
3
8,5 ni butungacha yaxlitlang.
4
Nima uchun 3,5 butungacha 4 ga yaxlitlanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKompost uyumi uchun joyHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →