☰ Mundarija · Matematika

O‘nli kasrlarni qo‘shish, ayirish; yaxlitlash

Darslar 58–59 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
59

Sonning taqribiy qiymati va yaxlitlash

Darslik: 2-qism, 59-dars, 90–93-betlar
MaqsadSonning taqribiy qiymati; kami va ko‘pi bilan olingan qiymatlar; sonlarni yaxlitlash qoidasi.
Yangi so‘zlar
taqribiy qiymat · approximate valueyaxlitlash · roundingtaxminan teng (≈) · approximately equal (≈)xona · place
Tushuntirish

Agar a < x < b bo‘lsa, a soni x ning kami bilan, b soni esa ko‘pi bilan olingan taqribiy qiymati deyiladi. Sonni unga eng yaqin butun songa almashtirish butungacha yaxlitlash deyiladi; yozuvda ≈ belgisi ishlatiladi. Sonni biror xonagacha yaxlitlash uchun shu xonadan keyingi raqamlar verguldan oldin bo‘lsa 0 bilan almashtiriladi, verguldan keyin bo‘lsa tashlab yuboriladi. Birinchi tashlab yuborilgan raqam 5, 6, 7, 8 yoki 9 bo‘lsa, oldingi raqamga 1 qo‘shiladi; 0, 1, 2, 3 yoki 4 bo‘lsa, oldingi raqam o‘zgarmaydi. Masalan, 3,5 ≈ 4, 2,337 ≈ 2,34, 461 ≈ 460.

Namunalar
27,463 ni o‘ndan birlargacha: tashlanadigan birinchi raqam 6 → 27,4 + 0,1 = 27,5. Demak 27,463 ≈ 27,5.
62 738 ni yuzlargacha: 62 7|38, tashlanadigan birinchi raqam 3 → 62 700. 3 508 612 ≈ 3 509 000 (minglargacha).
Sinfda faoliyat

«Taxminiy o‘lchash»: stol uzunligini chizg‘ich bilan o‘lchab, uni butun santimetrgacha, so‘ng o‘ndan birlargacha yaxlitlab yozing. Qaysi yozuv aniqroq?

Mashq
1
6,47 ni o‘ndan birlargacha yaxlitlang.
2
12,349 ni yuzdan birlargacha yaxlitlang.
3
8,5 ni butungacha yaxlitlang.
4
Nima uchun 3,5 butungacha 4 ga yaxlitlanadi?